Ook de Zwitsers hebben een Haider

Het 'Haider-effect' heet het. En inderdaad, de aantrekkingskracht van de Schweizerische Volkspartei onder de 4,6 miljoen Zwitserse kiezers die morgen hun vierjaarlijkse gang naar de stembus mogen maken, vertoont opvallende parallellen met die van Jürg Haiders FP & Ouml; in buurland Oostenrijk.

Ook in Zwitserland spitst de strijd zich toe op één man, de populist Christoph Blocher, onbetwist voortrekker van de SVP, zoals Haider dat is van de FP & Ouml;. En net als de FP & Ouml; in Oostenrijk lijkt de SVP nipt de tweede partij te worden in de Nationale Raad, het 200 zetels tellende Zwitserse parlement: áchter de sociaal-democratische SPS maar vóór de christen-democraten en liberalen. Dankzij een rechts-populistische campagne, waarin immigratiestop en een keihard asielbeleid de boventoon voerden - naast verzet tegen 'neutraliteitsvijandige' instellingen als de Europese Unie, ja zelfs de Verenigde Naties. Zoals bij Haider dus.

Maar daarmee houdt de vergelijking wel zo'n beetje op. In het tot op heden bewegingsloze wereldje van de Zwitserse politiek maakt de SVP al sinds 1959 deel uit van de landsregering, de Bundesrat, waarin ze momenteel één van de zeven regeringszetels bezet. De andere zes zijn sinds mensenheugnis gelijkelijk verdeeld over de SPS - die met Ruth Dreifuss ook de president levert , de liberale FDP en de christen-democratische CVP.

De Zwitserse 'toverformule' heet deze politieke constructie, die de vier grote partijen al veertig jaar overeind houden. Een constructie waarin de SVP al evenlang een gearriveerde en gewaardeerde coalitiepartner is.

De verkiezingen van morgen kunnen daar echter een bom onder leggen, want het minste dat Blocher en zijn SVP bij een eventuele tweede plek zullen eisen, is een extra zetel in raad. Om maar te zwijgen van hun overige politieke verlangens die ongetwijfeld zullen volgen op wat er tijdens de verkiezingsstrijd zoal door Blocher te berde is gebracht. Toetreding van Zwitserland tot de EU zal er niet eenvoudiger op worden, net zo min als het lot van menig asielzoeker.

Ondanks zijn retoriek over criminaliteit en asielzoekers en zijn kruistocht tegen het supranationale 'Brussel', wil Blocher van geen vergelijking met Haider weten. Laat staan van een vergelijking met die andere rechts-extremist uit dat andere buurland, Jean-Marie Le Pen van het Franse Front national.

De 59-jarige directeur van het Zürichse chemieconcern Ems Chemie zegt weinig op te hebben met de ultranationalist Haider, die cheques wil verstrekken aan kinderen geboren uit 'Oostenrijkse' ouders. Of met Le Pens virulente haatcampagnes tegen buitenlanders. Hoewel: ,,Ik heb niets tegen buitenlanders die hier werken met een vergunning'', zegt Blocher, ,,het enige probleem is asielmisbruik. 90 procent van alle asielzoekers zijn geen echte vluchtelingen, en onder hen zitten veel criminelen.''

In het wat egocentrische, conservatieve Zwitserland, dat per hoofd van de bevolking toch al meer asielzoekers telt dan welk ander land in Europa, gaat dat erin als een ouwel bij de pastoor. Zeker ten oosten van de Röstigraben, de denkbeeldige scheidslijn tusssen de Frans- en Duitssprekende Zwitsers. Juist die laatste categorie - toch al meer wereldvreemd dan de wat mondainere francofonen - kan er voor zorgen dat Blocher na morgen de magie van de Zwitserse toverformule doorbreekt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden