column

Ook de VVD ontkomt niet aan zijn onvermijdelijke lot

Beeld Maartje Geels

De tijd dat de VVD een voortzetting was van de sociëteit van Minerva aan de Leidse Breestraat ligt ver achter ons. Zo dit al de basis van de VVD was in de jaren vijftig en het eerste deel van de jaren zestig van de vorige eeuw, de basis is inmiddels heel wat breder.

En dan niet omdat ook de studentencorpora in andere universiteitssteden zijn doorgedrongen in liberale kringen, maar omdat de maatschappelijke basis van de VVD die van een volkspartij werd. Een achterban met een gemêleerd sociaal-economisch profiel.

Een kleine volkspartij, dat wel. De aantallen leden van de christelijke partijen en van de sociaal-democraten waren voor liberaal Nederland altijd en immer een wensdroom.

Tot Hans Wiegel de partij opstootte in de vaart der volkeren. De partij kreeg onder Wiegel wat volksere trekjes. Politiek was niet langer een aangenaam tijdverdrijf voor gearriveerde sigarenrokende heren, maar voor jonge, activistische conservatieven. De partij kreeg de tijdgeest ook mee. Van wederopbouw en zorg van wieg tot graf verlegde de aandacht zich naar efficiency en een kleinere, effectievere overheid.

Poppetjes

Er bestaat inmiddels zoiets als de wet van het onvermijdelijk lot van de volkspartij. Zowel de PvdA als het CDA kreeg onverbiddelijk te maken met de gevolgen van die wet. En er zijn tekenen die erop wijzen dat ook de laatste van de grote drie aan de onvermijdelijkheid zal moeten toegeven.

Zowel CDA als PvdA werd, in de tijd dat politiek sowieso meer over poppetjes dan over inhoud ging, meer en meer het vehikel van één persoon. Voor het CDA was dat na zijn twee succesvolle premierschappen in de jaren tachtig Ruud Lubbers. De Ruud Lubbers van de PvdA heette Wim Kok. Ook hij leidde met behoorlijk succes twee kabinetten en ook in zijn geval werd de partij meer een platform van Kok dan Kok het nederige gezicht van de PvdA.

Er zijn ongetwijfeld meer oorzaken voor de snelle teloorgang van hun partij na het vertrek van beide mannen, maar de uiterst moeizame opvolging was behalve een van de oorzaken ook tekenend. Zonder de charismatische Grand Old Man bleken CDA en PvdA ideologisch lege hulzen.

Ook de aanwezigheid en het electorale succes van Mark Rutte holden het afgelopen decennium in feite zijn eigen partij uit. Wellicht zelfs nog nadrukkelijker dan bij de twee andere volkspartijen werd het liberale geld uitsluitend en alleen op de politiek leider gezet.

Een opvallend kenmerk voor de fase waarin de VVD nu zit en waarin CDA en PvdA eerder zaten is het personeelsbeleid. Naarmate het stempel van de politiek leider nadrukkelijker op de partij lag, verstikte dat stempel ook. Fracties werden kleurlozer en kleurlozer, met als dieptepunt de huidige VVD-fractie. Onopvallender kan een fractie niet zijn. Braver ook niet; geen mens die zich zorgen hoeft te maken dat de partijlijn ergens ter discussie gesteld wordt.

In de strijd om de mogelijke erfenis, mocht Rutte vertrekken, is nu een fascinerende ontwikkeling te zien. In Den Haag profileert zich de lijn-Dijkhoff: rechtser en brutaler, een nauwelijks verhulde poging het electorale lek in de richting van Wilders en Baudet te dichten, terwijl in de regio de liberale burgemeesters zich beginnen te roeren. Deftiger en meer behept met de liberale traditie. De erfgenamen, zeg maar, van de jaarclubs die Minerva onveilig maakten.

Aan de wet van het onvermijdelijk lot zal de VVD bij welke uitkomst van deze krachtmeting dan ook niet ontkomen.

Lex Oomkes is senior politiek redacteur bij Trouw, en schrijft wekelijks een column. U leest ze op trouw.nl/lexoomkes.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden