Ook de vroege pepernoot is cultuur

null Beeld

Schrijver Jan Warndorff verbaast zich erover hoe gemakkelijk Nederlanders toestaan dat het Sinterklaasfeest wordt ondermijnd door commercie.

Jan Warndorff

Nietzsche noemde de mens het 'nog-niet-vastgestelde dier'. Want dieren weten precies wat ze moeten doen om te overleven: alle relevante gedragspatronen zijn hun ingeprent, daar hoeven ze nooit over na te denken.

Maar omdat de mens geen ingebakken gedragspatronen heeft, moet hij daar zelf vorm aan geven. Daarom bestaat er onder mensen zoveel variëteit in hoe ze leven. Daarom bestaan er verschillende culturen; en daarom is cultuur niet slechts franje, maar van levensbelang.

Een kenmerkend element van de Nederlandse cultuur is het Sinterklaasfeest. We kennen inmiddels de terechte discussie over Zwarte Piet; maar beginnen de emoties zich nu ook te roeren rond de pepernoot?

Onlangs las ik over de allervroegst gesignaleerde pepernoot ooit, in Havelte. Enkele cynische reacties op Facebook vind ik een hoopvol begin. Mij verbaast het al jaren dat mensen het rustig toestaan dat de uitstraling van het Sinterklaasfeest zo stelselmatig wordt ondermijnd. Vroeger kwam het speciale Sinterklaasgevoel ons leven binnen zeilen, vooral doordat de Sinterklaaslekkernijen plots in de supermarkt lagen. Maar als je, zoals dit jaar, al in juli pepernoten in de winkel treft, dan maak je dat gevoel kapot.

Winstbelustheid

Deze ontwikkeling wordt evident aangedreven door de winstbelustheid van de supermarktketens. Terwijl zij tegelijkertijd juist hun best doen om de betekenis van feestdagen zoveel mogelijk op te pompen (Pasen, Kerst, Moederdag, Vaderdag), en ook nieuwe feestdagen hard promoten (Halloween, Valentijnsdag). Want hoe betekenisvoller een feest, hoe meer we daaraan uitgeven in de supermarkt.

Wat zou de vroege verkoop van pepernoten extra in het laatje brengen, vergeleken met een geconcentreerde verkoop vanaf november? Misschien dat het elkaar niet zo gek veel ontloopt, en als er een extra marge wordt behaald, dan kunnen we ons heel concreet afvragen of dit de prijs is die we willen betalen voor deze ondermijning van de Nederlandse cultuur.

Overigens werd de vroege verkoop vorig jaar besmuikt gerechtvaardigd door de tekst, op de kartonnen verkoopzuil gedrukt: 'Voor wie niet kan wachten'. Ik moest de neiging bedwingen om daar met een vette stift 'bullshit!' overheen te schrijven.

Maar, toegegeven: ook de huichelachtigheid van de Nederlandse koopmansgeest is natuurlijk een eeuwenoud stukje inheemse cultuur.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden