Ook de schrijfmachine werd ooit bedacht als hulpmiddel

Jaap Timmers is lid van de hoofdredactie van Trouw.

Teletekst is snel en vast milieuvriendelijker; terecht heeft dit medium z'n plaats veroverd. Zeer geschikt om op te zoeken of een vliegtuig vertraging heeft. Of om even de hoofdlijnen van het nieuws na te zien. Maar wel eens geprobeerd een tekst te blijven lezen die meer dan twee beeldschermen vult?

De NOS wilde laatst onze tv-recensent Ruud Verdonck in debat laten gaan met Journaalhoofdredacteur Gerard van der Wulp over Verdoncks stelling dat televisie prima is voor amusement, maar knap ongelukkig voor de verspreiding van informatie. Van een debat kwam het niet; Van der Wulp kon het niet echt oneens zijn met Verdonck. Gek veel meer dan de koppen en de inhoud van enkele alinea's tekst kan ook een journaalredactie niet kwijt.

Geen bedreigingen dus voor de krant? Toch wel. Vrij van zorgen is de toekomst allerminst: in tijden van teruggang aarzelt de adverteerder en ook de lezersmarkt is niet altijd een lusthof. Vooral aan de 'onderkant' van de samenleving wordt de krant als informatiebron bedreigd door huis-aan-huisbladen, direct mail en tv. Inderdaad zit er geen groei meer in de totale krantenoplage.

Wel is er een geleidelijke verschuiving te zien ten gunste van de serieuze kranten. Ook regionale kranten zien die tendentie en vele directies overwegen samenwerking of fusie van hun kranten om de kwaliteit te kunnen verbeteren. Gaan we op de huidige voet door, dan wordt het een gedrang op die 'kwaliteitsmarkt'.

Ongetwijfeld zal de andere conclusie van Van Cuilenburg en de zijnen - het beeld zal de tekst overvleugelen - opgang maken bij kranten die niet uitsluitend tot lezen geneigde intellectuelen willen aanspreken. Meer kleur, veel foto's en tot de verbeelding sprekende graphics moeten de meer met kijken opgegroeide 'lezers' lokken. Ook serieuze kranten geven het beeld meer ruimte. De sterk toegenomen aandacht van bij voorbeeld onze krant voor fotografie en grafische informatie is geen toeval.

Met hun pleidooi voor een krant op maat zijn de bestuursleden van het Bedrijfsfonds niet aan het verkeerde adres, wel zijn ze aan de late kant: aan die ontwikkeling wordt al lang gewerkt. De dagbladen werken meer op maat, zij het zonder een eenzijdig dictaat van de lezer mogelijk te maken. Een jaar of tien geleden nog was lezersonderzoek een vloek onder journalisten, nu speelt de mening van de lezer een belangrijke rol als redacties zich op hun koers beraden, ook bij serieuze kranten.

Dit wil niet zeggen dat redacties blind varen op lezersonderzoek en een krant maken zoals de meeste lezers willen. In de loop der jaren is er evenwel een afstemming ontstaan van lezers op redacties en omgekeerd. Lezers volgen kritisch hoe een krant zich ontwikkelt, en even kritisch haast volgt een redactie haar publiek.

Een jaar of acht geleden begonnen we te denken over een levensbeschouwelijk katern, omdat we weten dat veel lezers verdieping zoeken. Toen we aan verwezenlijking van dat idee toe waren, voeren we een eigen koers bij de uitwerking, zoals die in Letter & Geest gestalte kreeg. Een vorm van krant op maat; de lezer is medebepalend voor de richting en de redactie voor de vorm.

Kranten kunnen het hier niet bij laten; uitgevers zijn zakelijk genoeg om op nieuwe kansen te azen. We hebben viewdata zien komen en gaan, we experimenteren met kabelkranten, de krant op microfiche of cd-rom, met databanken. Meer dan wat bedrijven en andere redacties bereiken we daarmee niet.

Toch is er geen reden rustig de toekomst af te wachten. Op dit moment doet Trouw mee aan een experiment om de redactionele inhoud in elektronische vorm via de kabel te verspreiden naar personal computers van een (nog zeer beperkte) groep blinden. Dank zij kunstmatige spraak kunnen zij zich elk bericht laten voorlezen.

Misschien heeft elektronische verspreiding van informatie meer toekomst dan voor bedrijven of specifieke doelgroepen alleen. Ook de schrijfmachine werd ooit bedacht als hulpmiddel voor blinden om later veel ruimer te worden toegepast. Maar als het over vijf, tien of twintig jaar die kant opgaat, zijn de kranten van de partij.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden