Ook de romantische klant helpt boekhandel om zeep

Analyse | Boekenkoper voert interne strijd tussen emotie en verstand

Het verdwijnen van de fysieke boekwinkel gaat ons meer aan het hart dan dat van andere zaken. Waarom vinden we dat erger? En handelen we er wel naar?

Polare roept de politiek op om de winkels niet verloren te laten gaan. Ze behoren volgens het noodlijdende concern tot het cultureel erfgoed. Daarin staan ze niet alleen.

Schrijversprotesten, facebookvriendengroepen, opiniestukken in de krant; we verkondigen luidkeels dat de boekwinkel moet blijven. Een gesloten bakker of slager is nog tot daaraan toe en de zoveelste kledingzaak die over de kop gaat: ach, zoiets kan gebeuren, nietwaar. Nee, dan een gesloten boekwinkel. Dát is pas erg. "De sluiting van deze zaak is net zo erg als het verdwijnen van een schouwburg", zei schrijver en Trouw-columnist Gerwin van der Werf daar laatst over, toen hij protesteerde voor de dichte deuren van de vestiging van Polare in Leiden.

En Wim Boevink, ridder van het Klein Verslag op pagina 2, die gun je haast een eigen boekwinkel, zo lyrisch en liefdevol beschrijft hij het fenomeen als hij er alleen al aan denkt. Aan die 'kathedralen vol geestverruimende middelen'. Of iets van een gelijke, verheerlijkende strekking.

"Dat een boekhandel iets bijzonders bij ons oproept is historisch te verklaren", zegt Lisa Kuitert, hoogleraar Boekwetenschap aan de Universiteit van Amsterdam en afgestudeerd op boekwinkels. "In de Middeleeuwen heette de boekhandel een 'bezedelijk apotheker'. Daar konden de mensen zich laven aan de voortbrengselen van de geest. Boekhandelaren waren de goeroes van stad of dorp. Die historische band tussen winkelier en koper is nog altijd niet verdwenen." Winkels waar boeken werden verkocht, zaten ook altijd in de centra van dorpen en steden. Daar moest je zijn, daar kon je gezien worden, weet Kuitert. "Ze hadden een speciale functie die meer behelsde dan de aanwezigheid van boeken alleen. De boekwinkel was ook de plek voor bijvoorbeeld aanplakbiljetten met aankondigingen van belangwekkende activiteiten." Tot slot speelt er volgens Kuitert nóg iets mee: "Boeken zijn cultuur en cultuur wordt nu bedreigd. Mensen steunen graag de underdog."

Juist, ja. Een boekwinkel verleent ons dus kennis en status én geeft ons de gelegenheid voor een gang naar de barricades als die verworvenheden onder druk komen te staan. Maar handelen we ook naar onze pen en onze mond?

"Als mensen mijn winkel bezoeken regent het complimenten", zegt Steffy Roos du Maine. Zij runt Books & Bubbles in Amsterdam, een boekwinkel annex feestlocatie. "Maar van kopen komt vervolgens niet veel." Du Maine begon de zaak een jaar geleden. Het leek haar leuk om uitsluitend tweedehands boeken te verkopen én nieuwe boeken van louter jonge schrijvers als Daan en Thomas Heerma van Voss, Maartje Wortel en Hannah Bervoets. Om het nog leuker te maken verhuurt ze de zaak voor feestjes. "En dat loopt wél goed."

Het frustrerende is, schrijft ze ook op haar blog, inhakend op de malaise bij Polare, dat ze op die feestjes voortdurend enthousiast aangeschoten wordt door de feestgangers. Dat ze zulke mooie boeken heeft en zo. En hoe waardevol en sympathiek dat is. Om vervolgens weer fijn verder te feesten. Zonder boek. Du Maine weet niet waar dat hem nu precies in zit. "Tijdgebrek misschien? Gemak? Routine? Dat romantische ideaal hebben we wel en het is echt wel oprecht. Maar ondertussen kópen we bij Bol."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden