Ook de reguliere geneeskunde biedt soms alleen illusies

De auteur publiceert regelmatig op medisch-ethisch gebied.

ERWIN KOMPANJE

De naam Renckens was mij al bekend vanwege weinig lovende uitspraken aan het adres van de alternatieve geneeskunde. Mijn vermoeden dat dit boekje een cumulatie van dergelijke (negatieve) uitspraken zou zijn prikkelde mijn nieuwsgierigheid en deed mij het werkje aanschaffen.

Verbijstering en verontrusting wisselden zich bij het lezen af. In honderdzesenzestig pagina's veegt Renckens een zeer vervuilde vloer aan met achtereenvolgens homeopathie, natuurgeneeswijze, paranormale geneeswijze, acupunctuur, antroposofische geneeswijze, manuele geneeskunde, gebedsgenezing, haptonomie, kruidengeneeskunde, orthomoleculaire geneeskunde, iriscopie en celatie-therapie. Hij heeft voor geen der geneeswijzen een goed woord over en veegt uiteindelijk, in soms zeer ongenuanceerde bewoordingen en zonder enige vorm van respect, alles op een hoop als verwerpelijke kwakzalverij. Als toegift bespreekt hij nog zes items in het kader van probleemgerichte kwakzalverij zoals alternatieve kankertherapie.

Wat bezielt deze voorzitter van de Vereniging tegen de kwakzalverij? Is dit een comeback van de middeleeuwse heksenjacht of het resultaat van een gedegen 'onderzoekt alles en behoudt het goede'?

Dat iemand kritiek levert op het handelen van anderen is een goed iets, zeker als deze terecht, beargumenteerd en misschien wel opbouwend is. Kritiek leveren is makkelijk, maar kunnen wij het zelf beter? Volgens Renckens viert de kwakzalverij hoogtij in de vorm van de alternatieve geneeskunde. De ene therapie is nog dommer en achterhaalder dan de andere.

Zo schrijft hij bijvoorbeeld over de homeopathie: "Het is natuurlijk verleidelijk hier direct onverdunde kritiek te gaan uitoefenen op de onverdraaglijke lichtheid van het homeopathisch argument, en met een juiste mix van spot en zakelijke kritiek voor eens en altijd met deze onzin af te rekenen" . En spotten kan hij, deze dokter. Bij een aantal van de door Renckens gewraakte geneeswijzen heb ik ook mijn ernstige twijfels. Ik zou deze ook als kwakzalverij willen omschrijven. Maar om alle niet-academische geneeswijzen onder deze noemer te plaatsen gaat mij iets te ver.

Mijn grootste kritiek op het werkje is echter - naast de vaak ongezouten en kwetsende bewoordingen - dat Renckens verzuimt hand in eigen boezem te steken. De reguliere geneeskunde treft blijkbaar geen enkele blaam (?). Deze stellingname is op zijn minst arrogant en zeker naief te noemen. Zei Benjamin Franklin niet: "Maak uw vingers schoon voor ge naar mijn smetten wijst" ?

Gedreven laat Renckens zich meeslepen in zijn hetze tegen het 'kwaad' van de alternatieve geneeswijzen. Dat hij hierbij af en toe de realiteit uit het oog verliest is niet verwonderlijk. Het bekende onderzoeksrapport Muntendam uit 1981 waarin een aantal alternatieve geneeswijzen er niet zo slecht afkomt, past uiteraard niet in het straatje van deze vrouwenarts. Hij durft zelfs te stellen dat het rapport schade heeft toegebracht aan de gezondheidszorg in Nederland.

Ik vraag mij af hoe een geneeswijze die niet werkt en waarvan de eventuele successen op suggestie gebaseerd zijn schade kan toebrengen. Suggestieve schade, misschien? Het is een van de losse ongefundeerde kreten, waarvan het boekje (helaas) doorspekt is.

Acupunctuur

Ik was zeer benieuwd hoe de 'grote' alternatieve behandelwijzen er onder de kritiek van Renckens van af zouden komen. Bijvoorbeeld de acupunctuur. Na een wijdlopige inleiding over de (zeer realistisch geschetste) geschiedenis van deze vorm van behandeling geeft hij zijn kritiek. Dat viel vies tegen. Verder dan het prijzen van collega-kwakzalver-bestrijder dr. O. M. de Vaal, en het belachelijk maken van operaties onder acupunctuur-analgesie komt hij niet.

Op deze operaties beroepen de acupuncturisten zich al lang niet meer. Ook zij achten dit een verouderde methode. De moderne westerse anesthesie werkt immers beter. Maar als ondersteunende behandeling naast reguliere behandelwijzen blijkt acupunctuur een welkome en simpele methode. En verder heb ik met de beste wil van de wereld auteurs in het onder serieuze acupuncturisten bekende 'American journal of Chinese medicine' niet kunnen betrappen op onwetenschappelijk gebazel.

Vaak wordt bij het horen van de diagnose kanker meteen gedacht aan ontluistering, pijn en sterven. In veel gevallen is het inderdaad zo, daarentegen genezen ook velen dank zij de agressieve reguliere behandeling. Tot nu toe lijken chemotherapie, chirurgie en bestraling de enige behandelmethoden voor veel vormen van kanker. Daarnaast zijn er veel zogenaamde ondersteunende behandelingen. Veel hiervan zitten in het alternatieve circuit. Men denke maar aan de vele dieetbehandelingen zoals het bekende Moerman-dieet.

Kwaliteit

Fel trekt Renckens van leer tegen de toepassing van verschillende psychotherapieen binnen de oncologie. De meest bekende is de zogenaamde visualisatie-behandeling, in navolging van het echtpaar Simonton en de psychiater LeShan. In geen van de publikaties wordt genezing geclaimd. De waarde van de meditatie-therapie blijkt een verbetering van de kwaliteit van leven, en hierdoor een langere overleving dan verwacht. Dit meestal nadat de reguliere geneeskunde 'uitbehandeld' was.

Wat is er in vredesnaam op tegen dat de patient na zijn reguliere behandeling in plaats van angstig thuis te wachten op een recidief of metastase van zijn kanker, met lotgenoten werkt aan een betere kwaliteit van leven, ook al is dat voor korte duur?

Uiteraard bestempelt Renckens deze verbetering van levenskwaliteit als verwerpelijke kwakzalverij, maar wat biedt hij zijn oncologische patienten zelf na de reguliere behandeling? Serieus wetenschappelijk onderzoek zoals door het Helen Dowling Instituut te Rotterdam, naar de mogelijkheden van psychosociale interventie bij kankerpatienten kan ik geen kwakzalverij noemen. Pretentieus zijn deze onderzoekers en behandelaars niet, zij streven geen genezing na als deze niet (meer) mogelijk is. Ik bemerkte alleen gepaste empathie met een heel trieste groep patienten. Renckens heeft niet goed begrepen wat de doelstelling is van deze behandelingen. De echte kwakzalvers in de oncologie, zoals de strijkers, magnetiseurs en andere uit winstbejag handelende figuren noemt hij helaas niet.

Wat biedt de reguliere geneeskunde de arme patient. Veel, is mijn resolute oordeel. Maar zeker niet alles. De reguliere geneeskunde faalt vaak, en soms met dramatische gevolgen. Men denke maar aan de Softenon-affaire of de DES-moeders. De reguliere geneeskunde biedt ook veel illusies. Illusies van genezing en herstel. Ontluisterende beelden van bejaarden in een terminale fase van hun leven, aan beademingsapparaten op hoog technologische intensive care-afdelingen, staan mij hierbij voor ogen. Van deze bejaarden met vaak een multi-orgaan-falen overleeft er vrijwel geen. Toch wordt hen het voordeel van de twijfel geboden.

De Schotse neurochirurg Bryan Jennett omschrijft onverbloemd het 'falen' van onze moderne geneeskunde in zijn boek 'High Technology Medicine' uit 1986. Na een werkzaam leven maakt deze arts de balans op en komt tot de conclusie dat er veel is wat wij (nog) niet kunnen, en dat veel maar beter niet gedaan had kunnen worden. Dit te erkennen is geen schande, de intentie van de geneeskunde is meestal goed.

Maar ook van veel alternatieve genezers is de intentie goed. Allemaal, regulier of (serieus) alternatief streeft men een doel na: genezing of lijdensvermindering van een zieke medemens. Kwakzalvers bestaan in dit opzicht niet, alleen goede en slechte dokters en alternatieve genezers.

Het feit dat heel veel patienten (misschien wel ten einde raad) een alternatieve genezer bezoeken geeft weer dat de reguliere geneeskunde in zorg en nazorg faalt. Als de gemiddelde patient - na lange wachttijden - de arts voor tien minuten mag spreken, is dit te kort. Als de reguliere geneeskunde na beeindiging van de intramurale zorg de patient niets (meer) kan bieden dan alleen een verwijzing naar een overwerkte extramurale zorg, is er sprake van falen.

De alternatieve genezer luistert drie kwartier of een uur naar een individuele patient; daarin schuilt veel van zijn kracht. Laat dat voor anderen een les zijn.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden