Ook de kinderen uit de Zuid-Afrikaanse townships moeten sporten

Leerlingen van de Lyndhurst basisschool krijgen tennisles. Beeld Bram Lammers

Veel Zuid-Afrikanen lijden aan overgewicht, juist in de townships. Een tennis-leraar en atletiekcoach geven gratis sportles.

Tennisleraar Thabo Serote (28) heeft een touwtje gespannen over de lengte van het wat afkalvende sportveldje naast de Lyndhurst basisschool in Johannesburg. Het touw dient als geïmproviseerd tennisnet. Met pionnen zet hij de lijnen uit. Twee meisjes van een jaar of zes komen op hem af hollen. "Ah meester, mogen we vandaag twee uur les in plaats van één?"

De Lyndhurst basisschool staat op de scheidslijn tussen de relatief welvarende wijk Bramley en de straatarme township Alexandra. De meeste leerlingen wonen aan de arme kant. Het is een van de vier scholen rond Alexandra waar Serote, samen met atletiekcoach Tawanda Patsanza (24) gratis tennis- en gymlessen aanbiedt. "In townships hebben veel ouders geen geld om hun kinderen buiten schooltijd te laten sporten", legt hij uit. "En er zijn meestal ook geen faciliteiten voor. Maar het is wel belangrijk dat ook de kinderen daar leren dat sporten gezond en leuk is. Ik wil hun graag liefde voor fysieke activiteit en voor tennis bijbrengen."

Dat is hard nodig in Zuid-Afrika, want zo'n 40 procent van de mannen en 70 procent van de vrouwen in het land lijdt aan overgewicht. Het heeft erin geresulteerd dat vooral onder Zuid-Afrikaanse vrouwen zogenoemde welvaartsziekten inmiddels veruit de belangrijkste doodsoorzaken zijn geworden. Suikerziekte voert de lijst aan, hart- en vaatziekten volgen op plekken twee en drie. Dat bleek onlangs uit nieuwe cijfers van het Zuid-Afrikaanse statistiekbureau.

De term 'welvaartsziekten' is in Zuid-Afrika wat misleidend. Overgewicht in het land komt juist extreem veel voor onder het arme deel van de bevolking, het deel dat in townships als Alexandra woont. Met name daar bestaat weinig kennis over het belang van sporten en vooral daar eten en drinken mensen erg veel voedsel met grote hoeveelheden toegevoegde suikers. Die producten zijn doorgaans goedkoper dan vers en gezond eten.

Ochtendkou

Serote en Patsanza delen hun klas op in twee groepen: een van zestien jongens, de andere met negentien meisjes. De meisjes gaan hardlopen, de jongens mogen aan de slag met racket en tennisbal. Na een half uur wisselen ze van veld. De meeste scholieren sporten ondanks de Johannesburgse ochtendkou op blote voeten of op sokken onder hun simpele grijze en rode schooluniform.

Serote zette voor zijn sportlessen aan achtergestelde kinderen twee jaar geleden de Motion and Colour Foundation op. Vooralsnog betaalt hij die uit eigen zak, van het geld dat hij verdient met zijn betaalde tennislessen aan rijke Zuid-Afrikanen. Op termijn hoopt hij bedrijven of de overheid te overtuigen van het belang van zijn initiatief, zodat hij subsidie of sponsoring kan krijgen. "Ik wil het gratis sportproject graag verder uitbouwen: meer sportleraren aannemen, om er meer scholen bij te betrekken."

Maar voorlopig krijgt hij nog nul op het rekest. Dat mag verrassend heten, want Zuid-Afrika wordt zich steeds meer bewust van de ernst van zijn diabetes- en overgewichtprobleem. Zo stelde de zorgombudsman onlangs nog dat het Zuid-Afrikaanse medische stelsel op instorten staat. En hoewel minister van gezondheid Aaron Motsoaledi dat begin juni tegensprak, gaf hij in één adem door wel toe dat de 'explosie van suikerziekte, hoge bloeddruk en kanker' tot een 'extreme overbelasting' van het publieke zorgstelsel heeft geleid. Vorig jaar waarschuwde professor Justine Davies, verbonden aan de Universiteit van de Witwatersrand in Johannesburg, bij de presentatie van een groot wetenschappelijk onderzoek naar diabetes al nadrukkelijk dat de enorme last van de bijna 4 miljoen diabetespatiënten in Zuid-Afrika - 7 procent van de bevolking - de komende jaren voor serieuze economische problemen zal gaan zorgen.

Serote en Patsanza dragen dus hun bescheiden steentje bij aan de preventie daarvan. Maar dat is niet hun enige motivatie. "Ik wil kinderen uit Alexandra ook leren dat sport je kan helpen te ontsnappen aan armoede", zegt Serote. "Ik heb zelf bijvoorbeeld ooit door mijn tennistalent een beurs gekregen, waardoor ik naar een middelbare school kon die mijn moeder niet kon betalen. En zelfs als je weinig talent hebt, kan sport je nog altijd mentaal harden. Het sterkt je doorzettingsvermogen, vergroot je zelfvertrouwen. Bij de worsteling van deze townshipkinderen om later economisch op te klimmen, is dus niet alleen een betere fysieke gezondheid, maar ook dat mentale aspect belangrijk."

Top-6 'natuurlijke' doodsoorzaken in Zuid-Afrika

dus exclusief moord, zelfmoord en ongelukken

1. tuberculose diabetes

2. hartziekten vaatziekten

3. hiv/aids hartziekten

4. long-ischemische ontsteking hartziekte

5. vaatziektentuberculose

6. diabetes hiv/aids

Lees ook:

Nelson Mandela - icoon van het optimisme - is nog springlevend

Zuid-Afrika viert de 100ste geboortedag van Nelson Mandela: Obama komt spreken en veel Zuid-Afrikanen zetten zich 67 minuten in voor hun minderbedeelde landgenoten. Ook komt een bundel met brieven uit. 'Ik ben zeker dat ik weer thuis zal zijn.'

Overgewicht is een spiritueel probleem

Overgewicht is in veel gevallen een spiritueel probleem. Mensen zijn niet meer verbonden met goed leven: energie managen en zin ervaren. Dat betoogt Huub ter Haar, zorgpionier en theoloog.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden