Ook de bankengeschiedenis herhaalt zich

Opnieuw een belangwekkende studie van Petram en kundige reconstrucTIE

Bankiers die almaar groter wilden worden, daarover schrijft De Maasbode, de grootste katholieke krant van Nederland, in september 1921. "Men stelde aan de cliënten alle mogelijke middelen ten dienste. Deze maakten natuurlijk van deze gelegenheid gebruik en namen groote kredieten op. Thans echter zien de knappe mannen van weleer dat zij zich vergist hebben en verlangen zij dat de kredieten worden ingekrompen."

De analyse van toen had na de crisis van 2008 moeiteloos hergebruikt kunnen worden. Destijds belandde Nederland in een recessie. In de loop van 1922 kiepten de eerste banken om. Maar waarschuwingen voor hoogmoed zoals in De Maasbode bleken nog steeds aan dovemansoren gericht. Bij de grootste bank van Nederland, de Rotterdamsche Bankvereniging (Robaver), een voorloper van de ABN Amro, galoppeerde de directie vrolijk verder richting afgrond. In de zomer van 1924 kon het bedrijf alleen nog maar met gemeenschapsgeld overeind worden gehouden. In het geheim, zonder enige parlementaire goedkeuring, zegde minister van financiën Hendrik Colijn steun toe. De staat zou alle verliezen van de bank dekken.

Weinig boeken zijn zo vergeven van de déjà vu's als 'De vergeten bankencrisis' van Lodewijk Petram. De econoom en historicus gaf eerder zijn visitekaartje af met 'De bakermat van de beurs' over het ontstaan van de aandelenhandel in zeventiende-eeuws Amsterdam. Dit is opnieuw een belangwekkende studie en kundige reconstructie op een deelterrein, waar het geen leesbare titels regent: dat van de financiële geschiedenis.

Petram laat zien hoe Robaver bijna te gronde ging aan zelfoverschatting en onkunde. De basis daarvoor werd kort na de Eerste Wereldoorlog gelegd. Robaver zat tot over de oren in soms onduidelijke constructies. Zo was er een enorme verwevenheid met het zakenimperium van Anton Kröller. Risico's werden door de bank meestal wel gezien, maar van doorpakken kwam het niet. Gebreken konden lang worden gemaskeerd. Koersdalingen werden aan het zicht onttrokken door eigen aandelen op te kopen. Jaarverslagen sloegen onverminderd een positieve toon aan. Beursdrama's waren te wijten aan 'de mentaliteit van het speculeerend publiek'. Men had "zichzelve in den waan gebracht, dat hooge koersen en groote dividenden permanent zouden blijven".

Het bedrijf schoof de problemen voor zich uit, terwijl de leiding zichzelf onfeilbaar achtte. Eerste man Willem Westerman, de Rijkman Groenink van Robaver, had vanwege opeenvolgende overnames de bijnaam 'Willem de Veroveraar' gekregen en droeg die met trots. Op termijn zou alles wel goed komen, hoopte men.

Petram doet recht aan zijn boektitel door ook uitgebreid te beschrijven hoe snel en waarom de bankencrisis van 1924 werd vergeten. Nadat Robaver door de overheid van een wisse dood was gered, richtte veel van de woede zich op de beloningen voor de topmensen. Westerman probeerde zijn straatje schoon te vegen met zijn memoires. Als er al fouten waren gemaakt dan buiten zijn schuld om. Strafrechtelijke vervolging werd onderzocht, maar bleef uit.

Pleidooien voor beter bankentoezicht en verscherpte regelgeving waren maar heel even hoorbaar. Op de Sociaal-Democratische Arbeiderspartij (SDAP, de voorloper van de PvdA) na, liet de politiek zich ringeloren door de opeenvolgende ministers van financiën Colijn en Dirk-Jan de Geer. Beiden droegen het beeld uit dat er niets structureel mis zat. Er was sprake van een uitzonderlijke situatie.

In de jaren die volgden, ging het plots weer voorspoedig met de economie, waardoor de zin om terug te kijken afnam. Daarna werd iedereen volledig in beslag genomen door de economische wereldcrisis en de oplopende internationale spanningen. Het dossier-Robaver raakte in de vergetelheid. Het is goed dat Petrams boek het daaraan ontrukt. Geld en geheugen gaan vaak lastig samen. Maar een blik op de geschiedenis kan soms nieuw onheil voorkomen.

Lodewijk Petram: De vergeten bankencrisis Atlas Contact; 352 blz. euro 21,99

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden