Ook de ayatollah wil een atoomdeal

Iraanse geestelijken zijn voor een akkoord, als daarmee alle economische sancties worden opgeheven

De deadline voor Iran en het Westen om een nucleair akkoord te bereiken, nadert. Dinsdag moet de opzet van de deal er zijn. Het Westen verdenkt Iran ervan dat het in het geheim aan atoomwapens werkt. Maar Iran houdt vol dat zijn nucleaire programma slechts vreedzame doeleinden heeft.

In westerse media bestaat het idee dat een nucleair akkoord alleen een droom is van de gematigde president Hassan Rohani en dat het voor geestelijk leider Ali Khamenei een gruwel is. Een akkoord sluiten met aartsvijand 'de Grote Satan' en diens bondsgenoten, dat doe je niet.

Toch klopt dat beeld niet. Ayatollah Ali Khamenei heeft zich de laatste maanden (net als andere geestelijken) redelijk positief uitgesproken over een akkoord tussen Iran en het Westen. Vorige week in de nieuwjaarstoespraak op de nationale televisie, deed hij dat opnieuw: "Er is niemand in Iran die erop tegen is dat de nucleaire zaak door middel van onderhandelingen wordt opgelost. Wat het Iraanse volk echter niet wil, is dwang en getreiter van Amerika."

Natuurlijk spelen de negatieve economische gevolgen van de internationale sancties tegen de islamitische republiek een rol. Maar bij het conservatieve deel van de bevolking wegen ideologische motieven veelal zwaarder dan economische. Pas wanneer er een ideologische kader wordt geboden, waarin een nucleair akkkoord met het Westen niet als een zwaktebod maar als een overwinning wordt gezien, zal dit aan de ultraconservatieve achterban te verkopen zijn.

Volgens de Iraanse regering zorgde de revolutie van 1979 ervoor dat Iran werd bevrijd van het juk van de Amerikanen. Die beheersten de olie en het hele beleid van de sjah, zodat deze niet meer was dan een marionet van de VS.

De overwinning van de revolutie ligt volgens de Iraanse autoriteiten en hun aanhang dan ook in de onafhankelijkheid die Iran heeft opgebouwd sinds de islamitische revolutie. Een deal die deze onafhankelijkheid aantast, zal daarom niet acceptabel zijn voor de Iraanse regering en de conservatieve achterban.

De meeste geestelijken zijn dus voor een akkoord zolang dat aan bepaalde voorwaarden voldoet. Geestelijk leider Khamenei noemde ze ook in zijn nieuwjaarstoespraak: een onmiddellijke en complete opheffing van alle sancties tegen Iran. Ook is het volgens hem onrealistisch om van Iran te verwachten dat het onomkeerbare toezeggingen doet over het nucleaire programma. "Wanneer de tegenpartij dreigt om op ieder moment in de toekomst opnieuw sancties in te voeren, moeten wij ook terug kunnen komen op genomen beslissingen," aldus de geestelijk leider. Maar bovenal moet Irans recht op uraniumverrijking worden erkend.

Een nucleair akkoord dat de Iraanse onafhankelijkheid respecteert, zal niet alleen acceptabel zijn, maar ook als overwinning worden gepresenteerd. Iran is er dan in geslaagd als een volwaardige partner met de wereldmachten te onderhandelen zonder op belangrijke rechten in te boeten. Een dergelijk succes kan voor Khamenei, die al op leeftijd is, een mooie nalatenschap zijn.

Vooraanstaande geestelijken in het land nemen alvast een voorschot op Irans zege. Deze maand noemde de invloedrijke conservatieve geestelijke ayatollah Ahmad Khatami het interim-akkoord van 2013 al een 'overwinning'. Hij vindt de huidige islamitische leiders in scherp contrast staan tot de voorgaande leiders, die dansten naar het pijpen van het Westen. Onder de islamitische regering 'is het land niet verkocht, wordt het niet verkocht en zal het niet verkocht worden', aldus Khatami. "Iedere keer dat er in de afgelopen 200 jaar een oorlog plaatsvond in ons land, betekende dit uiteindelijk het verlies van rechten en grondgebied. Dat is nu veranderd."

undefined

'Dood aan Amerika': mag het wat minder?

Veel Iraniërs zijn hoopvol over het bereiken van een akkoord. Ze willen ook niets liever dan dat de sancties worden opgeheven, zodat hun economische situatie verbetert en hun land betere relaties met de rest van de wereld krijgt.

Voor zeer conservatieve Iraniërs spelen ideologische motieven daarentegen de grootste rol. Zij zijn veelal trouw aan de idealen van de Islamitische Revolutie en de haat tegen de VS is hun met de paplepel ingegoten. Ze volgen de lijn van belangrijke geestelijken, met name die van geestelijk leider Khamenei. De Revolutionaire Garde, Irans eliteleger, behoort ook tot deze categorie. De garde was net als de paramilitaire organisatie 'Basiej' altijd fel tegen iedere vorm van toenadering tot het Westen. Het zijn deze groepen die het minst te porren zijn voor een deal en die nu door invloedrijke geestelijken moeten worden overtuigd om een eventueel akkoord te zien als een islamitische overwinning.

De Iraanse president Hassan Rohani probeert ondertussen om de anti- Amerikaanse sentimenten in Iran te verminderen. Zo gaf hij een tijdje geleden opdracht om een aantal anti-Amerikaanse posters die in Teheran waren verspreid, te verwijderen. Desondanks klinkt het 'Dood aan Amerika' nog regelmatig bij grootschalige toespraken.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden