recensie

Ook de afwezigheid van moraal kan leiden tot terrorisme

null Beeld RV
Beeld RV

Nocturama
Regie: Bertrand Bonello
Met Finnegan Oldfield, Vincent Rottiers, Hamza Meziani
★★★★☆

Wie een van de meest virtuoze Europese filmmakers van deze onrustige 21ste eeuw aan het werk wil zien, mag zich ‘Nocturama’ niet ontzeggen. In de eerste helft van de film is alles in beweging.

We zijn in Parijs. De arrondissementen van de elite. Jongens en meisjes, de meeste niet ouder dan zestien, duidelijk deel van diezelfde elite, verplaatsen zich her en der door de stad. Ze stappen de metro in, rijden op scooters, arriveren, vertrekken.

Je weet niet wat er aan de hand is, maar er zit duidelijk een plan achter.

Er gebeurt iets met een standbeeld van Jeanne d’Arc. Iemand arriveert bij een ministerie. De klok tikt. We bewegen onmiskenbaar richting uur U, het moment van de waarheid. Want dan: licht, geluid, kaboem.

In de tweede helft komt alles tot stilstand, een opzettelijk contrast met de eerste helft. De jongens en meisjes hebben gedaan wat ze moesten doen en ze verschansen zich in een warenhuis dat een weekend lang dicht is. De stad staat in brand, maar binnen heerst de stilte. Weer een contrast. Het uur van de waarheid is voorbij. De vraag waar Bonello’s film over gaat is: welke waarheid?

Nocturama stond al lang voor de aanslagen op Charlie Hebdo en die van november 2015 in de steigers. Dus hoe verleidelijk het ook is om te denken dat de film de motieven achter dat terrorisme wilde onderzoeken, Bonello was op zoek naar iets anders.

Dat heeft alles te maken met het luxewarenhuis waar de tweede helft van de film zich afspeelt. De overeenkomst met zombiefilm ‘Dawn of the Dead’ van griezelmeester George Romero die vier dagen geleden overleed, is niet toevallig. Ook die verpakte een kritiek op achteloos en hersenloos consumentisme door de personages in een warenhuis te laten belanden.

Alleen, zo doe je Bonello’s film tekort. Nocturama, dat trouwens schitterend gebruikmaakt van de visuele mogelijkheden van het warenhuis - zoals verkleedpartijen, samen aanslagen kijken op de audiovisuele afdeling, dwalen door verduisterde gangen - beperkt zich nadrukkelijk niet tot één simpele verklaring.

Geen ideologie

Langzaam wordt duidelijk dat de jongens en meisjes in een ideologisch niemandsland leven. Er moest iets gebeuren, vonden ze blijkbaar, maar ze hebben geen overtuiging, religieus of seculier. Geen ideologie.

Het contrast tussen de lethargie en frivoliteit in het warenhuis en de daadkracht uit de eerste helft geeft de film iets surreëels. Ze kijken naar de aanslagen op het scherm, maar lijken nauwelijks te beseffen wat ze hebben gedaan. Alsof het een soort hobbyproject was. Bezigheidstherapie van een verveelde elite.

Nocturama is geen moralistische film, daarvoor is hij te rijk aan slimme contrasten. Die dienen om te illustreren dat de waarheid niet te reduceren is tot één simpele verklaring. Maar Bonello laat wel zien dat zowel de aanwezigheid als de afwezigheid van moraal tot terreur kan leiden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden