Ook daders weten dat straffen moet

Met de themaweek 'Knap crimineel' plaatst de VPRO zich haaks op de tijdgeest. Waar samenleving en politiek roepen om hardere straffen, ijvert de 'vrijzinnige' voor een humaner strafsysteem. Dat doet de VPRO op unieke wijze. Normaal pleiten advocaten en wetenschappers voor lichtere straffen, nu zijn het de daders zelf. Je zou kunnen zeggen: Ja, logisch, die willen snel vrij. Maar zo zwart-wit ligt het niet.

In 'Langgestraft', een serie van de strafrechtadvocaten Wim Anker en John Peters, geven geïnterviewden toe dat ze straf verdienen. Esther, opgesloten wegens poging tot doodslag op haar moeder: "Het is terecht dat ik vastzit, want ik pleegde delict op delict." Foxy, achttien jaar wegens roofmoord: "Gevangenisstraf helpt. Bepaalde karaktertrekken worden afgezwakt."

De daders vertellen over hun moeilijke jeugd, verslaving en financiële of psychische problemen. Niet om 'de maatschappij' de schuld in de schoenen te schuiven - wat de bovenwereld nogal eens aanvoert - maar om context te geven aan hun misstap. Esther: "Ik was zwaar onder invloed toen ik mijn moeder aanviel. Ik wilde haar verlossen uit haar psychisch lijden. Al bedoelde ik het goed, het wás niet goed."

Wel vindt ze, samen met de andere geïnterviewden, dat een straf ook ooit moet eindigen. Esther zit op de longstay-afdeling van een tbs-kliniek en zal nooit meer thuiskomen. Olaf, levenslang na moord: "Je hebt een doodvonnis zonder executiedatum. De doodstraf zou humaner zijn." Het zijn straffen zonder einde waar Anker en Peters tegen strijden.

Dat verzet klonk ook door in het afsluitende interview van Peter van Ingen met staatssecretaris van justitie Fred Teeven. Het vraaggesprek was één grote waterscheiding tussen 'ouderwets' dadergericht en 'modern' slachtoffergericht denken. Teeven benadrukt het recht van het slachtoffer op vergelding en de preventieve werking van een zware straf, terwijl Van Ingen het vizier richt op het welzijn van de dader: hij moet zo snel mogelijk kunnen terugkeren in de maatschappij.

Vermoedelijk ligt de waarheid in het midden. In de indrukwekkende documentaire 'Bastøy' schetst Michel Kapteijns het leven op een Noors gevangeniseiland. Zo'n 115 voornamelijk langgestraften brengen hier hun dagen door met werken in de bouw en de bossen. Ze leven samen in woningen waar ze voor zichzelf en elkaar moeten zorgen. De gevangenen hebben de sleutel van hun kamer en de bewakers zijn ongewapend, alles volgens het credo van schrijver Bear Heart: 'Als je een mens als een mens behandelt, wordt hij een mens.' Op de dag van zijn vrijlating verslaapt een drugsdealer zich . Of dat vaker voorkomt, vraagt hij aan de bewaking. Thuis gaat hij postzegels verzamelen, belooft de Noor. De recidive bij Bastøy-gevangenen is 30 procent; elders in West-Europa is dat 60 tot 70.

De documentaire dwingt tot drie conclusies: de dader krijgt zijn straf, het slachtoffer zijn genoegdoening en de maatschappij haar veiligheid. Ook op langere termijn.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden