Ook Bonifatius ging tegen de stroom in

De pelgrims gaan door weer en wind op weg naar de Bonifatiuskapel in Dokkum. ©Herman Engbers

De groep is nog geen tien minuten onderweg als het eerste wonder plaatsvindt. Eén van de pelgrims worstelt met haar gele poncho. Woest rukt de wind aan de kledingstukken, de regen zwiept in de gezichten en het wapperende gewaad is nauwelijks in bedwang te houden. "Hadden we maar een iets om het mee vast te zetten", verzucht haar man. En warempel, nog geen minuut later vinden ze een stuk touw in de wegberm. "Dan denk je toch even: er is meer tussen hemel en aarde."

Gisterochtend vroeg vertrok een groep van ongeveer vijfendertig katholieken vanuit het Friese Ferwert naar Dokkum. Wie vanaf Leeuwarden noordwaarts trekt, door Stiens, Hijum, Hallum en Marrum, bereikt het kleine dorpje dat de dag ervoor fungeerde als beginpunt van een pelgrimstocht. Van heinde en verre komen de deelnemers door de stromende regen naar het vijftiende-eeuwse dorpskerkje.

Gisteren was het Bonifatiusdag in Dokkum. De pelgrimstocht maakt deel uit van dit katholieke evenement dat jaarlijks wordt georganiseerd door het bisdom Groningen-Leeuwarden. Ongeveer vijfendertig deelnemers, grotendeels afkomstig uit het bisdom, verzamelen zich in de beschutting van de kleine Hervormde Kerk. Volgens deelneemster Anja Haenen is juist in het noorden waar weinig katholieken zijn, meer onderlinge verbondenheid en zijn mensen actiever in de kerk.

Buienradar wordt geraadpleegd via de smartphone en voorspelt niet veel goeds. "Normaal zou je het niet in je hoofd halen om met dit weer te gaan wandelen", zegt Haenen, "maar op een pelgrimstocht hoort een beetje afzien er juist bij".

De pelgrims krijgen een zegen en een gedichtenbundel mee voor onderweg. De daarin opgenomen gedichten en gebeden fungeren, samen met de routebeschrijving, als richtingaanwijzers op hun tocht. Peter Vermaat, theoloog en verhalenverteller, organiseert deze moderne pelgrimage al voor de vijftiende keer. "Elk jaar wordt vanuit een andere windrichting gelopen, dit jaar wandelen we vanuit het westen naar Dokkum, onderweg bezinnen we ons op het jaarthema 'geworteld in het geloof'".

De heilige Bonifatius, die in 754 bij Dokkum werd vermoord, staat centraal op deze bisdomdag. Worden moderne gelovigen nog steeds geïnspireerd door deze vroegmiddeleeuwse martelaar? Volgens Laetitia van der Lans, van het bisdom Groningen-Leeuwarden, wel: "Onze patroonheilige straalt trots, moed en standvastigheid uit".

Deze kenmerken zijn volgens Van der Lans vooral inspirerend voor de ruim vijftig jongeren die dit weekeinde voorbereidingen treffen voor de Wereld Jongeren Dagen in Madrid. Deze zomer zullen zij als noordelijke delegatie afreizen naar het internationale katholieke jongerenevenement. "Bonifatius ging tegen de stroom in."

Tegen de stromende regen in gaat het in ieder geval vandaag. Boven op een terp biedt een piepklein kerkje de eerste schuilplaats. Spontaan wordt het lied 'Zomaar een dak boven wat hoofden' ingezet. Ondanks vergeten liedteksten zingen de pelgrims, in elk geval de eerste twee coupletten, uit volle borst mee.

Op andere pleisterplaatsen wacht Peter Vermaat de pelgrims op met inspirerende verhalen. In dorpshuis De Fjouwer in Reitsum verhaalt hij met verve van een Joodse schoenlapper, wiens geloof op de proef wordt gesteld door een Afghaanse koning. Tijdens de ontknoping lichten de ietwat bedrukte gezichten van de doorweekte wandelaars wat op. Op het gezicht van meneer Van der Veer breekt een glimlach door: "Zo'n verteller zou je in iedere kerk moeten hebben".

Naast de pelgrimstocht en de jongerenactiviteiten is er een lezing van Antoine Bodar, een processie en een eucharistieviering. In de processie worden een stuk schedel en enkele botsplinters van de heilige meegedragen. Van der Lans: "Met de processie willen we de figuur van de heilige tentoonstellen aan de samenleving".

Pelgrim Anja Haenen ziet Bonifatius vooral als voorbeeldfiguur, maar hij is voor haar niet de reden om mee te lopen met de pelgrimstocht. "Ik vind het vooral heel bijzonder om samen met andere mensen te lopen, om elkaar te ontmoeten." Een wandelaarster in een lange regenjas beaamt dit: "In een pelgrimstocht is er ruimte voor diepe gesprekken, met bekenden en onbekenden."

Ook deze deelneemster heeft niet zoveel met Bonifatius: "Wel met andere heiligen hoor, met bijvoorbeeld Gerardus Majella en met Jacobus, de patroonheilige van onze eigen parochie." Het aanbidden van heiligen gaat haar echter te ver: "Heiligenverering dat kan wel, maar aanbidding niet. Ik bid alleen tot Maria, ik geloof dat zij voorspraak kan hebben bij God, maar bij heiligen is dat anders."

Theologe Marianne Boersen, die stage loopt in de parochie in Dokkum, beaamt dit: "Ik ga echt niet voor Bonifatius op de knieën". Volgens haar is heiligenverering goed te begrijpen: "Het is heel tastbaar en dat spreekt mensen aan, maar volgens mij moet je het meer symbolisch zien."

"Kijk, dat is de toren van Ginnum", zegt een oudere man. Herman Scholte kijkt om zich heen, verspreid over het hele landschap ziet hij vele kerktoren, van spits tot vierkant en alles ertussen in. "Dan besef je dat de christelijke kerk enorm versplinterd is geweest. Gelukkig is er tegenwoordig meer een tendens tot oecumene."

De meeste pelgrims zijn voorstander van samenwerking tussen verschillende kerken, maar als een vrouw een rol pepermuntjes uit haar tas haalt wordt ze meteen gekenschetst als gereformeerd. Ook de verschijning van een boeddhistische tempel aan de Friese horizon wekt gemengde gevoelens op. "Hij moet in de buurt van Dokkum staan, maar waarschijnlijk komt hij niet boven de bomen uit."

Een riviertje meandert door het landschap, de regen is even opgehouden en de capuchons gaan af. Windvlagen vliegen over het grasland en drogen de doorweekte pelgrims weer wat op. De wind doet Anja Haenen denken aan haar kinderen: "Als ik ze probeer uit te leggen wie God is, dan zeg ik wel eens: denk aan de wind, die is altijd en overal om je heen, maar je ziet hem niet. God is net als de wind." Als Dokkum uiteindelijk aan de horizon verschijnt zegt ze: "Ik voel me wel een pelgrim nu".

Ook meneer Van der Veer voelt zich een echte pelgrim vandaag: "Als je hier loopt, ja dan denk je wel: hier heeft Bonifatius ook gelopen." Hij verwacht nog meer wonderen bij aankomst. "Omdat we zo moesten afzien." Uiteindelijk komt de groep aan bij de bron in Dokkum. In de Bonifatiuskapel, een half-open, neo-Romaans gebouw, wacht hem echter geen wonder, wel een stempel op zijn pelgrimspas, en een flesje geneeskrachtig bronwater voor 2 euro.

Het evenement is de laatste jaren uitgegroeid tot een echte familiedag, zegt Laetitia van der Lans van het bisdom. "De eucharistieviering en de processie staan nog steeds centraal, maar we merken dat de ontmoeting steeds belangrijker wordt."

Wie was Bonifatius?

Met een groot gevolg trok de monnik en zendeling Bonifatius in 754 Fries grondgebied binnen. De bejaarde emeritus-aartsbisschop was vast van plan de in zijn jonge jaren mislukte missie te volbrengen: de kerstening van de Friezen. Bij Dokkum wordt hij op klaarlichte dag aangevallen en vermoord door de heidenen. Aldus vertelt het heiligenleven waar de latere verhalen over Bonifatius grotendeels op zijn gebaseerd.

Bonifatius wordt omstreeks 672 als Winfried geboren in het Engelse plaatsje Crediton. Hij gaat al jong het klooster in om op dertigjarige leeftijd tot priester te worden gewijd. De jonge geestelijke verwerft bekendheid met zijn preken, Bijbelcommentaren, brieven en gedichten, waarin hij vaak in felle bewoordingen zijn orthodoxe visie verkondigt.

Zijn hart ligt echter bij de zending en in 716 reist hij naar wat nu Nederland is, om de heidenen en de aanhangers van het Ierse christendom te bekeren. Hij stuit op verzet van de Friese koning Redbad en het duurt vele jaren voordat hij een tweede kans krijgt. In de tussentijd groeit hij uit tot een machtig man: hij wordt onder andere aartsbisschop van Mainz en krijgt van paus Gregorius I niet alleen de naam Bonifatius, 'weldoener', maar ook verregaande bevoegdheden om de kerstening van Noord-West Europa te volbrengen. Vrij snel na zijn dood wordt hij heilig verklaard.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden