Ook bomen kunnen last hebben van stress

Met nieuwe technieken kun je zien hoe snel bomen in een bos veranderen en weet je hoe dat bos ervoor staat.

Wat een overvolle werkdag is voor de mens, is een hete en kurkdroge periode voor een bos. Die zorgt voor stress, waardoor de weerstand van bomen een flinke knauw krijgt.

De laatste decennia zijn bossen massaal afgestorven door droogte en hitte, maar wetenschappers hebben nu een manier ontwikkeld om kwetsbare bossen op te sporen en te voorspellen of ze gevoelig zijn voor droogte.

"Het klimaat wordt steeds extremer en de bossen staan onder druk", zegt Jan Verbesselt, aardobservatiespecialist en eerste auteur van het onderzoek. Hij vergelijkt het met een ziek lichaam dat koorts heeft. "Dat kunnen we meten met een thermometer", aldus Verbesselt. "Met behulp van satellieten hebben wij nu een techniek ontwikkeld om te meten welke bossen kwetsbaar of juist gezond zijn."

Groenheid

De belangrijkste indicator is daarbij niet de temperatuur, maar de snelheid waarmee bossen veranderen. Bij kwetsbare bossen fluctueert de mate van 'groenheid' een stuk minder snel dan bij de gezonde varianten.

"Bij droogte verliest een boom zijn blaadjes", legt Verbesselt uit. "Een gezonde boom krijgt die blaadjes heel snel terug, maar een verzwakte boom niet. Bij een volgende verstoring is de boom dan nog meer verzwakt. Zo gaat het van kwaad tot erger."

Samen met een internationaal team van onderzoekers onder leiding van Wageningen UR analyseerde hij patronen in satellietbeelden van tropische regenwouden in Zuid-Amerika, Afrika en Zuidoost-Azië. De resultaten zijn gisteren gepubliceerd in vakblad Nature Climate Change.

De metingen leveren volgens de onderzoekers niet alleen een schat aan informatie op, maar zorgen ook dat de bossen beter beschermd kunnen worden.

"Een bos krijgt soms tegenvallers te verduren. In het ergste geval leidt dat tot grootschalige boomsterfte en bosbranden", zegt ecoloog Marten Scheffer. De metingen kunnen helpen om het risico op bosbrand in te schatten.

"Hoe meer open plekken in een bos, hoe sneller de brand zich kan verspreiden. Dankzij deze methode kunnen we beter bekijken waar het bos toch al gevoelig is en zo bepalen waar beter niet gekapt kan worden."

Hartaanval

De structuur zegt ook iets over de veerkracht van het bos, zegt Scheffer. "Aan het aantal bomen per vierkante kilometer kun je zien of het regenwoud een kantelpunt bereikt. Normaal gesproken zijn er veel of juist weinig bomen. Een boombedekking van 50 of 60 procent duidt op een instabiele toestand, als een knikker op een heuveltje. Dan kan het bos in de loop der jaren overgaan naar savanne, en uiteindelijk naar gras."

Het is volgens Scheffer zelfs mogelijk om te voorspellen wanneer een individuele boom doodgaat.

"Bomen in het regenwoud zijn heel hoog en moeten hard werken om water uit de grond via vaten in het hout naar boven te krijgen. Als zo'n vaatje knapt, is dat eigenlijk een soort mini-hartaanval. Met bepaalde apparatuur kun je het zelfs horen."

Na de tropische regenwouden willen de onderzoekers hun nieuwe methode wereldwijd inzetten om informatie over de kwetsbaarheid van bossen te verzamelen.

Scheffer: "Biologen en ecologen zeggen vaak wat je allemaal niet moet doen. Maar het is ook belangrijk om te zeggen wat je wél kunt doen."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden