Ook andermans bos is best aardig

Engeland wilde zijn staatsbossen verkopen. Woedende Britten hebben hun regering gedwongen van dat plan af te zien. Maar meer dan 80 procent van het Engelse bos is al in particuliere handen en daar is nooit eerder ophef over geweest.

'Vier met ons het Internationale Jaar van het Bos'. Een nogal aparte uitnodiging op de homepage van de bosbouwcommissie, de Britse tegenhanger van Staatsbosbeheer. De Engelsen voelen er niets voor om wat voor feestje dan ook te vieren met de overheidsorganisatie. Woedend waren zij over plannen om 250.000 hectare - 18 procent van alle Engelse bossen en 2 procent van het Engelse landschap - te verkopen aan individuen, ondernemingen en maatschappelijke organisaties.

Een nieuwe richting voor de staatsbossen van Engeland, zo noemde de regering de plannen. Gewetenloos en onbezonnen, sprak de bevolking de afgelopen maanden onder aanvoering van beroemdheden als de actrice Judi Dench en de aartsbisschop van Canterbury.

Binnen enkele weken tekenden meer dan een half miljoen mensen de petitie om de Engelse bossen te redden. De plannen golden niet voor het autonome Wales, Schotland en Noord-Ierland.

Er ontstond een onverwachte coalitie van dorpsbewoners en landheren, wandelaars en stedelingen die nauwelijks een voet in het bos zetten. Van politiek links tot rechts, iedereen eiste een ommezwaai. Grootste angst was dat de nieuwe, particuliere eigenaren hen de toegang tot de wouden zouden ontzeggen. Driekwart van de bevolking, aldus een opiniepeiling van YouGov, was tegen de verkoop.

Bossen zijn, zo blijkt, een uiterst emotioneel onderwerp. Er wandelen meer Britten door het bos dan over het strand. Dus kom niet aan het 'groene en plezierige land' - klinkt een zin uit de lofzang 'Jerusalem' (het alternatieve Britse volkslied) naar het populaire gedicht van William Blake (1757-1827).

Maar is het zo'n slecht idee om bossen te privatiseren?

De hele discussie was vooral politiek, zegt Andrew Cameron, professor bosbouw en voormalig medewerker van de bosbouwcommissie.

¿Het belangrijkste probleem is niet wie de bossen bezit¿, meent hij. ¿Het gaat erom waar de bossen voor zijn. Mensen zijn bang dat zij niet meer kunnen wandelen, maar minder dan 20 procent van de bossen in Engeland is van de bosbouwcommissie en over de toegang tot of het beheer van bossen is nooit discussie geweest.¿

Het idee dat particuliere bossen niet toegankelijk zijn, strookt niet met de werkelijkheid, zegt Cameron. ¿Ik heb voor de bosbouwcommissie gewerkt. Veel bossen die particulier geëxploiteerd worden, behoren tot de beste voorbeelden van bosbeheer, zowel als het gaat om toegang als om biodiversiteit.¿

Volgens milieuminister Caroline Spelman moest de verkoop het publiek juist meer toegang geven tot de bossen. Maatschappelijke organisaties zouden een grotere rol krijgen in natuurbeheer. Onder de noemer The Big Society, streeft de Conservatieve regering ernaar om burgers meer verantwoordelijkheid te laten nemen voor maatschappelijke taken: variërend van het oprichten van eigen scholen tot het managen van postkantoren en bibliotheken.

Veel mensen menen echter dat de regering zich verschuilt achter een mooie visie, om drastische bezuinigingen door te voeren.

Het is de vraag of de verkoop van het woud zoveel geld oplevert. De regering zou eerder, menen sommige accountants, inkomsten mislopen. In de jaren tachtig introduceerde de regering Thatcher een belastingaftrek voor particulieren die beleggen in bossen. Sterren als Phil Collins en Cliff Richard, rijke zakenmensen en sporters stopten er geld in.

Verkoop zou wel een forse besparing betekenen op de beheerkosten, omdat de beheersubsidie voor particuliere eigenaren slechts een fractie is van het geld dat de bosbouwcommissie krijgt.

Milieuminister Spelman verdedigde haar plannen door te wijzen op de belangenverstrengeling binnen de bosbouwcommissie. Die houdt toezicht op alle bossen in het land, ook de private, terwijl ze ook de grootste houtproducent is. Een nogal technisch argument dat totaal verloren ging in de emotionele discussies.

De bosbouwcommissie is vlak na de Eerste Wereldoorlog opgericht om de bossen voor altijd te beschermen. En ze had een heel praktisch doel: het veiligstellen van de nationale houtvoorraad. Afgesneden van houtimporten, maar met een enorme behoefte aan stutten in de kolenmijnen en loopgraven, was er in de oorlog op grote schaal gekapt.

Nu is er, meent de regering, geen reden meer dat zij verantwoordelijk blijft voor de productie van hout en voor bosbeheer. Minster Spelman wil burgers, ondernemingen en maatschappelijke organisaties de kans geven om betrokken te raken bij natuurbeheer.

De National Trust, die niet alleen historische gebouwen, maar ook landschappen en de kust beheert, zegt één van de weinige maatschappelijke organisaties te zijn die de kennis en ervaring heeft om bossen te beheren.

Professor Andrew Cameron, die geen politiek standpunt wil innemen voor of tegen de verkoop van bossen, ziet moeilijkheden met het particulier beheer. ¿Milieugroepen missen de ervaring en het geld.¿

Niettemin noemt hij ook argumenten voor privatisering, waar in de publieke controverse nauwelijks ruimte voor was. Cameron: ¿In de jaren negentig verkocht Nieuw-Zeeland al zijn bossen. De staat Alberta in Canada least al zijn bossen aan particuliere ondernemingen.¿

Onderzoeken laten volgens Cameron zien, dat de bossen daar hogere houtopbrengsten genereren dan voorheen. Hetzelfde gebeurde na verkoop in de Amerikaanse staten Utah en Montana. ¿Daar werden de bossen al een jaar na de privatisering winstgevend.¿

Mensen moeten niet vergeten dat de bossen hout moeten produceren, meent hij. ¿Bossen zijn er niet alleen voor recreatie. We hebben snelgroeiend hout nodig.¿

Het Verenigd Koninkrijk importeert 88 procent van zijn hout.

Toch zijn dat vooral financiële maatstaven. Cijfers zeggen niets over de biodiversiteit en of die bossen duurzaam beheerd worden. Ook niet in hoeverre mensen ef nog vrij kunnen wandelen.

Mike Townsend, adviseur van de Woodland Trust, de belangrijkste charitatieve organisatie die zich inzet voor het behoud van Britse bossen, erkent dat er niet echt een significant verschil is in het beheer en de biodiversiteit tussen private of staatsbossen.

¿Er zijn geen bewijzen dat particulier beheerde bossen slechter of beter zouden zijn dan die van de overheid. Brits bosbeheer staat op een behoorlijk hoog niveau.¿

Toch verzette zijn organisatie zich tegen de regeringsplannen. Townsend: ¿De publieke toegankelijkheid speelde een rol, maar onze belangrijkste vrees is de voortdurende dreiging van oprukkende bebouwing. In Engeland zijn de bossen zeer versnipperd geraakt, terwijl wij juist meer aaneengesloten bos nodig hebben om de diversiteit aan soorten te garanderen.¿

De soortenrijkdom is ook veranderd doordat veel kleine loofbossen na de Tweede Wereldoorlog niet meer actief zijn beheerd, zegt Townsend. Dier- en plantensoorten die houden van donkere bossen en dood hout, zijn het beter gaan doen, denk aan spechten. Maar bosvlinders, die houden van lichte, open plekken, kregen het zwaar.

¿Dat is niet per definitie slecht¿, zegt Townsend. ¿Of je nu intervenieert of niet, je kunt het niet alle soorten naar de zin maken.¿ Het zou volgens hem wel fijn zijn als er wat meer beleid en een actieve keuze aan voorafgaat.

Volgens hoogleraar Cameron zit het wel goed met de kwaliteit van de bossen en met de biodiversiteit. ¿Duurzame productie en de bescherming van natuur en milieu zijn vanzelfsprekend. De tijden dat je een bos kon kopen en ermee kon doen wat je wilde, zijn voorbij.¿

Commissie neemt bosbeleid onder de loep

De Engelse staatsbossen beslaan ongeveer eenvijfde van het totale bosland in Engeland: 258.000 hectare: ruim twee keer de provincie Utrecht. Deze bossen trekken meer dan 40 miljoen bezoekers per jaar. De Forestry Commission, vergelijkbaar met het Nederlandse Staatsbosbeheer, krijgt voor het beheer van de Engelse bossen jaarlijks ongeveer 17,7 miljoen euro, dat komt neer op 35 eurocent per hoofd van de bevolking. Volgens plannen van de regering zou 15 procent van de staatsbossen verkocht worden en 50 procent verhuurd voor 150 jaar aan commerciële houtproducenten. En 20 tot 30 procent van de wouden zou aan maatschappelijke organisaties worden gegeven. Na felle protesten heeft de minister voor milieu de consultatieronde voor het plan om de bossen te verkopen gestaakt. Milieuminister Caroline Spelman heeft nu een onafhankelijk panel van deskundigen benoemd, dat het bosbeleid in Engeland onder de loep moet nemen. Het team moet zijn bevindingen in het najaar klaar hebben.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden