Ook als het museum seks toont blijven jongeren weg

Wat kunnen denkers zeggen over het nieuws, over wat krantenlezers schokt of juist koud laat? Tweewekelijks laten wijsgeren uit Trouws Filosofisch Elftal hun gedachten erover gaan. Vandaag: Staatssecretaris Medy van der Laan van Cultuur vindt dat musea minder 'stoffig' moeten worden, en meer allochtonen en jongeren moeten trekken. Moeten jongeren naar het museum, en hoe krijg je ze daar?

'Natuurlijk willen we graag dat jongeren naar het museum gaan“, zegt René Gude, directeur van de Internationale School voor Wijsbegeerte. “Maar het gegeven dat jongeren niet gaan, is van alle tijden. Wij wilden vroeger ook niet naar het museum. De definitie van een museum is: een mooie plaats waar ouders hun kinderen niet naartoe krijgen. En ouders zijn mensen die als kind niet naar het museum wilden.“

“Het is interessant dat de overheid de cultuur wil reduceren tot een jongerenclub“, zegt Huib Schwab, filosoof te Amsterdam en Catalonië (Spanje).

“Cultuur is altijd iets geweest dat je aan jongeren overdraagt, maar nu mogen jongeren bepalen wat cultuur is. De jeugd wordt op die manier als het eindpunt gezien, in plaats van als het begin. Dit getuigt van een narcistische jeugdobsessie. Als volwassenen het museum serieus nemen, dan gaan jongeren daar vanzelf heen om te zien wat daar voor geheim te vinden is dat ze niet begrijpen.“

Wat je in ieder geval niet moet doen om jongeren in het museum te krijgen, zegt Schwab, is op je knieën gaan zitten en jong gaan zitten doen. “Laat die jongeren alsjeblieft met rust met hun mobieltjes, hun skateboards en hun hiphop. Ga dat niet als volwassenen imiteren en ga dat al helemaal niet in het museum zitten doen.“

Gude: “Musea die er niet in slagen meer jongeren te trekken moet je natuurlijk geen strafkorting gaan geven. Dat is een heel raar middel om de civiliserende rol van kunst te versterken. Je kunt musea niet straffen voor iets dat altijd even ingewikkeld is geweest. Je bewerkt ermee dat het pr-budget van musea en theatergezelschappen de grootste post op de begroting wordt, zodat bezoekers wel binnengelokt, maar vervolgens teleurgesteld worden.“

Schwab: “Wat nu speelt rondom de musea, moet je niet zien als een probleem van alle tijden. We zitten nu met een aantal destructieve obsessies in onze cultuur. De obsessie met jongeren en jeugdigheid is er een van. De tweede is de obsessie met cijfers. Feitisjisme, noem ik dat. Alles is dan een kwestie van feiten en getallen, van kijkcijfers, verkoopcijfers, statistiek, en opiniepeilingen. Het museum moet dan ook meer klanten trekken. Maar als dat je streven is, dan kun je er beter gelijk een pornoshop van maken. Dan noem je het seksmuseum. Dat trekt heel veel mensen aan. Ook jongeren en allochtonen.“

Gude: ,,Hoe je het ook wendt of keert: kunst is Bildung, letterlijk vormingswerk. En hoe opwindend je kunst ook maakt, er blijft altijd een hogere drempel te overwinnen dan voor een dagje Walibi. Rudi Fuchs heeft in zijn tijd als directeur van het Amsterdamse Stedelijk Museum echt alles al geprobeerd. Nog voor wij wisten wat een allochtone geitenneuker was, kon je in het Stedelijk Jef Koons' autochtone varkensneuker al bekijken. Real fuchsie fuchsie! Als dat geen bruggen tussen culturen slaat? Maar de jongelui kwamen zelfs niet op de hupseflupsende neon-Naumannetjes af. Kunst is gewoon niet geil, zelfs niet als er seks te zien is. Kunst is iets anders dan eenmalig genot. Je moet 'kijkcijfers' in de kunst dus ook over langere tijd meten. TV-kijkcijfers geven het aantal mensen aan dat op één avond naar een bepaald programma kijkt, maar zelfs dat is al geen goede graadmeter. Een aflevering van Lingo uit 1987 ga je niet nog eens terugkijken in de bibliotheek of op internet, een goede documentaire wel. Zo'n documentaire blijft. Datzelfde geldt voor kunst in de musea. Als je de meetperiode wat ruimer neemt, is de 'Nachtwacht' vermoedelijk het Nederlandse schouwspel met de hoogste kijkcijfers ooit. Als je mensen niet alleen in hun puberteit langs de kunstzinnige maatlat legt, maar hele mensenlevens bekijkt, dan is er niet te weinig museumbezoek.“

Schwab: “Wie zich laat leiden door jeugdigheid en verkoopcijfers, gaat af op de onderbuik en het uiterlijk van de dingen. Wat dan vergeten wordt, is waar het om gaat: het ontwikkelen van het innerlijk van mensen. Ook bij kunst gaat het om de cultivering van het innerlijk, en daarmee van een hoger soort genot. Als je jong bent, ben je nog een testosteronbom. Van kunst leren we onze driften, verlangens en angsten een mooie vorm te geven - en dat is waar het in een cultuur om gaat.“

Gude: “Precies, kunst is een civilisatietechniek. Je kunt de beschaving in een land afmeten aan de mate waarin er van kunst genoten wordt. Je moet niet zeuren dat het geld kost. Als je wilt dat er mensen bij beschaving betrokken worden, moet je in kunst blijven investeren.“

“Als we in onze cultuur meer willen dan alleen consumeren en gaten vullen“, zegt Schwab, “dan zullen we geld aan die instituties moeten geven die mensen helpen om het innerlijk vorm te geven. Want wie de smaak steeds meer gaat vergroven in plaats van verfijnen, geniet uiteindelijk helemaal nergens meer van.“

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden