Ook al roken ouders zelf

Ook al roken ouders zelf, ze willen liever niet dat hun kind het doet. Maar wat kun je doen om kinderen ervan af te houden?

Uit stoutigheid is ze ooit begonnen. En om groot te lijken. ,,Al snel hoort het dan bij je image en vervolgens ben je verslaafd.'' Anneke Oudewater rookt en heeft drie kinderen, van acht, zes en twee. ,,De oudste kan lezen en die ziet op de pakjes staan dat roken dodelijk is. Dan vraagt hij waarom ik niet stop. Heel confronterend.'' Oudewater kan zich niet goed voorstellen dat haar kinderen ooit gaan roken. Ze vinden het zo vies nu. ,,Maar ik weet dat kinderen een grotere kans hebben om ook te gaan roken als hun ouders dat doen.''

Rutger Engels is hoogleraar orthopedagogiek aan de Katholieke Universiteit Nijmegen en hij doet onderzoek naar de rol die ouders spelen bij het rook- en drinkgedrag van kinderen. ,,Jarenlang is de preventie vooral gericht geweest op scholen. Maar je moet beginnen bij de basis'', vindt Engels. ,,Kinderen van wie beide ouders roken hebben een vier tot vijf keer zo grote kans om ook te gaan roken in vergelijking met kinderen van ouders die nooit hebben gerookt. Als de ouders roken heeft dat bovendien het effect dat kinderen vaker vriendjes zoeken die roken.''

Roken is als een slang die in zijn eigen staart bijt. Rokende volwassenen zijn een voorbeeld voor jongeren die ook verslaafd raken en automatisch de volgende generatie rokende volwassenen vormen. Het roken ontmoedigen onder volwassenen is dan ook belangrijk, denkt Engels. Hij is een warm voorstander van re strictief beleid. Prijsverhogingen, rookverboden, prima. Daarnaast zou het goed zijn om preciezer te weten welke mechanismen een rol spelen bij het beginnen met roken. Waarom gaat het ene kind wel roken en het andere niet? ,,Onder laagopgeleide jongeren wordt meer gerookt. En meisjes beginnen eerder dan jongens, wellicht omdat ze meestal geïnteresseerd zijn in oudere jongens, van wie de kans groter is dat ze roken.'' Er is onder Engels' leiding inmiddels een onderzoek gestart naar verschillen tussen kinderen binnen een gezin. Daarin worden 428 gezinnen met twee kinderen tussen de dertien en de zestien gedurende twee jaar gevolgd om te kijken hoe het ze vergaat. ,,In die groep zijn ouders die wel roken en die niet roken, ouders die meer en minder toegeeflijk zijn, er is sprake van karakterverschillen tussen de kinderen en verschillen in opvoedingsstijl binnen gezinnen. Het ene kind wordt nu eenmaal anders benaderd dan het andere. Al die facetten spelen een rol.''

,,Daarnaast volgen we een groep van meer dan tienduizend kinderen gedurende langere tijd. Daaronder zijn zo'n 650 astmatische kinderen. Als je ziet hoe vaak het voorkomt dat de ouders van die kinderen gewoon doorroken. Schrikbarend. Vooral wanneer je bedenkt dat astmatische kinderen even vatbaar zijn voor voorbeeldgedrag als iedereen en de gezondheidsrisico's nog groter zijn dan normaal.''

Of ouders nu zelf wel of niet roken, de meesten zien liever niet dat hun kinderen dat gaan doen. Wat moet je nou doen als je als ouder merkt dat je kind rookt? ,,Straffen heeft geen zin. Maar het ergste wat je kunt doen is negeren'', zegt orthopedagoog Engels. ,,De kans dat het kind door blijft gaan met roken en het niet bij een experiment laat, is in dat geval erg groot.''

Renate Spruijt is als projectleider bij Stivoro (Stichting Volksgezondheid en Roken) verantwoordelijk voor de campagne 'Kinderen kopiëren'. ,,Tussen twaalf en negentien zie je de grootste stijging van het aantal rokers'', vertelt Spruijt. ,,Kinderen in die leeftijdsgroep gaan zich wat meer terugtrekken binnen het gezin. Veel ouders reageren daarop door zich ook terug te trekken met het idee 'Ik heb toch geen invloed meer, ze doen toch wat ze zelf willen'. Dat is echter een misvatting. Kinderen verwachten nog steeds van hun ouders dat ze grenzen stellen en dat ze zich met hen 'bemoeien'.''

Erover praten is belangrijk. Maar de kunst is wel om dat goed te doen. En dat is meteen ook het moeilijke van het advies. Want erbovenop zitten, en continu hameren op het feit dat roken slecht is en onverstandig, dat werkt averechts, benadrukt onderzoeker Engels. Als kinderen daarentegen het gevoel hebben dat ze serieus genomen worden en worden gerespecteerd, dan pakt dat praten goed uit.

,,En dat kan net zo goed wanneer ouders zelf roken'', zegt Spruijt van Stivoro. ,,Rokende ouders denken wel eens dat ze geen recht van spreken hebben, maar zij kunnen uit hun eigen ervaring putten en vertellen waarom ze zijn gaan roken en hoe het is om verslaafd te zijn.''

Zo doet ook drievoudig vader Jan-Willem van Ditzhuijzen dat. Hij is gestopt toen de oudste zes was, maar voordien heeft hij veel gerookt. ,,Het onderwerp roken komt met enige regelmaat aan de orde nu de kinderen zestien, veertien en twaalf zijn. Ik zeg altijd dat ik me wel kan voorstellen dat het aantrekkelijk is om het eens te proberen. Ze weten van mij dat de eerste twee sigaretten heel vies zijn en dat het daarna wel lekker wordt. Maar ik vertel ook hoe ongezond het is en vervelend om verslaafd te zijn. Dat je dan eigenlijk wilt stoppen, hoe je daar voortdurend mee bezig bent, maar dat dat toch steeds maar niet lukt.''

Verbieden doet hij niet. Omdat er dan toch iets van spanning omheen komt te hangen die het roken er wellicht aantrekkelijker op zou kunnen maken. Tot nu toe zijn zijn kinderen niet begonnen met roken, althans hij denkt van niet. Ze vinden het vies. Trekken meteen al hun kleren uit als ze ergens geweest zijn waar gerookt werd. De oudste heeft wel gezegd eens te willen blowen.

Het probleem is dat niet elke ouder toegerust is om op een opbouwende respectvolle manier een dergelijk probleem te bespreken met zijn kind. Met een video die bijvoorbeeld gebruikt wordt op ouderavonden probeert Stivoro in die leemte te voorzien. Stivoro propageert ook de niet-roken afspraak waarbij het kind een beloning krijgt als het niet gaat roken. De bedoeling is dat van uitstel afstel komt. Uit cijfers blijkt dat boven de twintig jaar nog maar een zeer klein deel van de mensen begint met roken.

Bij Van Ditzhuijzen thuis hadden ze vroeger ook een niet-

rokenafspraak. Wie tot zijn achttiende niet rookte kreeg honderd gulden, uit te betalen op de achttiende verjaardag. Helaas ging dat geld vergezeld van een pakje sigaretten, met als gevolg dat de jarige er meteen maar eentje opstak. Maar dat was een andere tijd. ,,In de jaren zestig stond er altijd wel een bekertje met sigaretten op tafel'', herinnert Van Ditzhuijzen zich. ,,Dat was ook de tijd dat de dokter tijdens het spreekuur zat te roken en de meester voor de klas. Als je klaar was met je werk mocht je pijp tabak voor hem gaan kopen. Dat kunnen we ons nu haast niet meer voorstellen.''

Tips over niet-roken

1Rook niet waar kinderen bij zijn

2Houd rookwaar en asbakken uit het zicht

3Stop liefst voor je kind zeven is

4Verbied niet maar praat op een open betrokken manier met je kind over roken

5Handhaaf de huisregels

6Leer je kind hoe het nee kan zeggen

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden