analyse

Ook al balt Europa de vuist, VS zijn niet onder de indruk

Beeld Tom

Het Europees Parlement stemt vandaag over opschorting van de uitwisseling van bankgegevens met de VS. Het is niet meer dan een signaal in het spionageschandaal.

Het Europees Parlement balt deze week een vuist tegen de Verenigde Staten in reactie op het spionageschandaal, waarover het onthullingen blijft regenen. Maar kán de Europese Unie wel daadkrachtig optreden tegen Washington?

Begin deze week werden, via klokkeluider Edward Snowden, nieuwe details bekend over hoe de VS massaal telefoongegevens aftapten in onder meer Frankrijk en Nederland. De Amerikaanse president Obama zag zich genoodzaakt zijn Franse ambtgenoot Hollande op te bellen voor tekst en uitleg. Eerder was al bekend dat Amerikaanse spionnen ook microfoontjes hadden geïnstalleerd op de EU-vestiging in Washington en infiltreerden in computersystemen in Brussel.

Vandaag geeft het Europees Parlement in Straatsburg mogelijk het sterkste signaal af dat een EU-instituut tot nu toe heeft afgegeven over de spionagezaak. Het stemt over opschorting van de uitwisseling van bankgegevens met de Verenigde Staten, die deze gegevens nodig zeggen te hebben voor terrorismebestrijding. De uitwisseling staat in het zogeheten Swift-verdrag met de Amerikanen, waarmee datzelfde parlement in 2010 nog schoorvoetend instemde.

Al in maart 2011, lang voordat Snowden opdook, bleek dat de VS de afspraak met de EU hadden geschonden dat alleen Swift-bankgegevens van concrete terreurverdachten mochten worden bekeken.

Mede-initiatiefneemster van het Swift-opschortingsvoorstel is de Nederlandse Europarlementariër Sophie in 't Veld (D66). "Uit recente onthullingen blijkt dat de Amerikaanse inlichtingendienst NSA heeft ingebroken in die financiële Swift-gegevens, via de achterdeur", zegt In 't Veld. "Daardoor is het verdrag effectief dood. Het is toch raar dat wij nu praten over het al dan niet openhouden van de voordeur, terwijl de achterdeur wijd open staat. Opschorting van het verdrag is dan wel het minste wat we kunnen doen."

Maandag stelde de burgerrechtencommissie van het Europees Parlement een andere daad: ze ging akkoord met een grondige herziening van de Europese privacyregels uit 1995. Die moeten de data en privacy van burgers in de hele EU beter beschermen. Bovendien zouden Europese vestigingen van internetbedrijven als Facebook en Google forse boetes kunnen krijgen als ze gegevens doorsturen.

Maar voor zowel dit 'besluit' als voor de stemming vandaag over de bankgegevens geldt dat het slechts tussenstapjes zijn waar de Amerikanen nog niet erg wakker van zullen liggen. Mocht het parlement inderdaad voor opschorting van Swift stemmen - dat is nog steeds onzeker - dan is het de beurt aan de Europese Commissie om deze maatregel ook daadwerkelijk voor te stellen. De Commissie is de enige EU-instantie die dat soort initiatieven kan nemen.

"Het Europees Parlement kan op z'n kop gaan staan, maar als de Commissie niets voorstelt, gebeurt er niks", zegt In 't Veld. Vervolgens moet zo'n voorstel ook nog worden goedgekeurd door de lidstaten en - opnieuw - het parlement.

In 't Veld is zwaar teleurgesteld over het afwachtende optreden van zowel de lidstaten als de Commissie in deze zaak. "Het lijkt alsof er een soort complot is tussen de lidstaten om te zwijgen. In Nederland weigert minister Opstelten een onderzoek in te stellen naar de Swift-server in Zoetermeer.

Eventueel zou Europol onderzoek kunnen doen, maar daar moet een lidstaat eerst om vragen. Wat blijkt: niet één van de 28 lidstaten heeft Europol ingeschakeld. Geen wonder dat de Amerikanen denken: wat een stelletje watjes zijn het daar."

Collega-parlementariër Wim van de Camp (CDA) stemt vandaag net als de meeste christen-democraten juist tegen opschorting. "Er waait op dit moment een koude wind door het Europees Parlement als het gaat om de relatie met de Verenigde Staten. Ik vind het te makkelijk om te denken: schort alles maar op."

Ook hij onderkent dat de EU in deze kwestie geen vuist lijkt te kunnen maken. "De interne trekkracht van Europa blijkt hier inderdaad vrij zwak te zijn. Als je de EU alleen op dit punt beoordeelt, is dat een bittere conclusie."

Wat is Swift?
Bij een enkele burger gaat bij het begrip 'Swift' misschien een belletje rinkelen: het is de oude naam van wat tegenwoordig de Bic-code heet, een internationaal geldende lettercode die een bank identificeert.

De Society for Worldwide Interbank Financial Telecommunications (Swift), opgericht in 1973, geldt als de elektronische ruggegraat van het internationale betalingsverkeer. Er zijn ruim tienduizend financiële instellingen uit ruim tweehonderd landen bij aangesloten. Binnen het Swift-systeem worden niet de bedragen zelf overgemaakt, maar wel berichten uitgewisseld tussen de banken onderling.

Het Swift-hoofdkantoor staat in België, maar de belangrijkste computerserver bevindt zich in Zoetermeer. Er zijn ook servers in Zwitserland en de Verenigde Staten zelf.

Via dit netwerk mogen de Verenigde Staten sinds het Amerikaans-Europese Swift-verdrag van 2010 financiële gegevens inzien van Europese burgers en bedrijven, in het kader van de terrorismebestrijding. Vandaag stemt het Europees Parlement over opschorting van dat verdrag, vanwege de berichten over Amerikaanse spionage-activiteiten in de EU, óók in het Swift-netwerk.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden