Ooit waren de Pythons grove heiligschenners

'Always look on the bright side of life', zongen de leden van Monty Python na hun kruisiging. Fragment uit Life of Brian. Beeld Handmade Films
'Always look on the bright side of life', zongen de leden van Monty Python na hun kruisiging. Fragment uit Life of Brian.Beeld Handmade Films

Aan een kruis hangen en een vrolijk wijsje zingen, is dat godslastering? De komieken van Monty Python dachten van niet, maar veel geestelijken en politici waren ongenadig. Hun film Life of Brian leidde tot internationale controverse en boycots. Een terugblik.

Tijdens hun opmerkelijke persconferentie vertelden John Cleese, Terry Gilliam, Eric Idle, Michael Palin en Terry Jones donderdag wat we eigenlijk al wisten: de Pythons gaan nog één keer de bühne op. De show 'One Down, Five To Go' wordt een mengelmoes van oud en nieuw materiaal. 'We hopen dat men alles vergeten is', merkte Idle droogjes op. 'Dan lijkt het weer nieuw.'

Die hoop is tevergeefs. Sketches als The Ministry of Silly Walks en films als The Holy Grail en Life of Brian (1979) staan bij velen op het netvlies gebrand. Laatstgenoemde vertelt natuurlijk het verhaal van Brian, een tijdgenoot van Jezus die ten onrechte wordt aangezien voor de Joodse messias.

Brian belandt direct in tenenkrommende discussies. Als hij roept dat hij geen verlosser is, antwoorden zijn volgelingen dat alleen de echte verlosser zijn goddelijkheid zou ontkennen. Ondertussen loopt de echte Jezus volgelingen mis.

"I am not the messiah, will you listen? Honestly!"
- "Only the true messiah would deny his divinity."
"What? Where does that leave me? All right, I am the messiah."
- "He is the messiah!"
"Now fuck off!"
- "How should we fuck off, o Lord?"

Fragment uit Life of Brian Beeld Handmade Films
Fragment uit Life of BrianBeeld Handmade Films

En even later:

"You got it all wrong. You don't need to follow me. You don't need to follow anybody. You need to think for yourself. You're all individuals."
- "Yes, we're all individuals!"
"You don't need to follow anybody."
- "No. We don't need to follow anybody!"

Na een arrestatie eindigt Brian eindigt aan een kruis. Daar begint de beroemde slotscène. Zijn politieke handlangers redden hem niet, maar komen hem enkel bedanken voor zijn diensten. Een gekruisigde lotgenoot zingt hem tenslotte joie de vivre toe:

"Always look on the bright side of life (...) Life's a laugh and death's a joke, it's true. You'll see it's all a show, keep 'em laughing as you go, just remember that the last laugh is on you."

Aanstootgevend? De komieken van Monty Python ontkenden fel dat ze het christendom belachelijk wilden maken. Hun kritiek richtte zich niet op Jezus, vertelden ze later. Jezus was een 'bloody do-gooder'. In onderstaand gesprek noemt John Cleese de film een oproep tot kritisch denken.

Toch bracht Life of Brian volgens critici 'het verhaal van Jezus in diskrediet' en 'beschadigde hij het christendom'. Critici maakten niet altijd duidelijk waarom de film precies schadelijk was, maar hun kritiek op de kruisigingsscène was begrijpelijk. Het jolige tafereel zou 'het concept van verlossing door lijden, opstanding uit de dood en het leven na de dood ontkrachten'.

Lobbies en boycots
Het protest tegen Life of Brian was echter opmerkelijk fel. Conservatieve lobbies slaagden er in een aantal Amerikaanse staten in om vertoningen af te laten gelasten. Veel critici hadden de film niet gezien, gaven ze toe. Maar ze vreesden voor het ergste.

Het Vaticaan keurde de film af, in Glasgow gingen christenen op de barricades, in het katholieke Ierland overtuigde een geestelijke de staat ervan dat Life of Brian 'blasfemisch' was. De Ierse regering besloot de film te verbieden. Noorwegen deed hem tijdelijk in de ban.

Ook in het thuisland was de film taboe: onder druk van conservatieve lobbies besloten tien Britse gemeenteraden en regionale besturen dat de film niet openbaar vertoond mocht worden. In sommige plaatsen zijn de boycots van Life of Brian nog steeds van kracht.

Onbedoeld stichtten de Pythons een van de grootste satirische controverses uit de recente geschiedenis. Alleen Salman Rushdies boek De duivelsverzen, de Deense Mohammedcartoons en de film Innocence of Muslims hadden een vergelijkbaar effect.

De zuidelijke Britse gemeente Torbay keerde vijf jaar geleden terug op haar schreden. De gemeenteraad schrapte het verbod op Life of Brian, zodat de film op een lokaal festival vertoond kon worden. Het was mooi geweest, meldde burgemeester Nick Bye. 'We have moved on.'

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden