Ooit theeverkoper, nu premier van India

Verkiezingsoverwinning betekent doorbraak in land van kasten

MUMBAI - Met de enorme overwinning van de hindoe-nationalistische BJP-partij bij de verkiezingen, heeft India zijn eigen versie van de Amerikaanse droom gecreëerd: BJP-leider Narendra Modi begon als theeverkoper en is straks premier. Voor het eerst bekleedt iemand van eenvoudige komaf een positie met echte macht.

In India met zijn traditionele sociale stelsel zegt dat misschien nog wel meer dan in de Verenigde Staten. Modi komt uit de lagere Ghanchi-kaste van kleine middenstanders. Vader Modi was theeverkoper en de kleine Narendra hielp hem al op jonge leeftijd. Later begon hij zelf een thee-kar op het busstation van Ahmedebad.

Toen hij zich aansloot bij de nationalistische hindoebeweging Rashtriya Swayamsevak Sangh (RSS), begon Modi's weg naar boven. Hij werd belangrijk in de beweging, en daarna in de politieke tak: de BJP. En nu is er de verkiezingsoverwinning, waarin hij met zijn BJP de traditionele Congrespartij van de Gandhi-clan wegvaagde.

Dat is allemaal niet toevallig, denkt menig India-watcher. Volgens het opinieblad Foreign Policy laat de verkiezing van Modi een trend zien: voorheen legden lagere kasten in India zich neer bij hun lijden, nu nemen meer mensen hun lot in eigen handen. In bredere zin spiegelt het verhaal van Modi's opgang zich ook in India zelf: een arm land dat zich aan oude ketenen en tradities ontworstelt, en opstoomt in de vaart der volkeren.

"Vroeger deed je wat je vader deed", zegt columnist en Modi-watcher Aakar Patel, "maar door het moderne Engelstalige onderwijs zijn kantoorbanen nu ook binnen handbereik voor plattelandsbewoners". Volgens recent onderzoek stemmen kiezers tegenwoordig minder op basis van kaste en religie, maar meer op basis van economische vooruitzichten. "Mensen zijn nu meer politiek bewust, met name jongeren", zegt Anil Verna, directeur van de Associatie voor Democratische Hervormingen (ADR). Zo'n 150 miljoen jongeren hebben voor het eerst gestemd in deze verkiezingen, twee derde van de bevolking is onder de 35.

Een selfmade man als Modi past binnen de droom om hogerop te komen, een beeld dat de politicus tijdens zijn campagne voortdurend uitventte. Hij maakte daarin op meer manieren duidelijk dat hij een breuk wilde met de traditionele, patriarchale manier van politiek voeren van de Gandhi-clan. Zo trok hij zich niets aan van politieke beleefdheden en voerde hij gewoon campagne in Amethi, de traditionele thuisbasis van Congres-voorman Rahul Gandhi.

Algemeen gevoelde afkeer van de Congrespartij, die de economie de afgelopen tien jaar liet versloffen, heeft zeker meegespeeld in Modi's succes. Maar de Indiase middenklasse stemde toch vooral op hem vanwege zijn reputatie van hardwerkende, doortastende en pragmatische doener. Dat imago dankt hij aan zijn prestaties in zijn thuisstaat Gujarat, waar hij als lokale premier economisch succesvol was.

Een bekend verhaal is dat multinational Tata Nano na slepende bureaucratische procedures in een andere provincie, in Gujarat aanklopte. In één dag regelde Modi alle vergunningen voor de multinational. Of de nieuwe premier in staat zal blijken zijn economische kunststukje uit Gujarat op landelijk niveau te herhalen, zal moeten blijken - het zal in ieder geval niet eenvoudig zijn.

Sommigen van zijn tegenstanders geloven sowieso niet in het romantische beeld van de Indiase droom. Zij stellen dat Modi als lokaal premier expres niet liet ingrijpen tijdens rellen tussen hindoes en moslims in 2002 in Gujarat, waarbij meer dan duizend mensen omkwamen. Sommigen vrezen daarom een toename van spanningen tussen de religieuze gemeenschappen nu Modi aan het roer komt te staan. Dat zou de droom danig verstoren.

Congrespartij verliest

'India heeft gewonnen! Goede tijden komen eraan!' twitterde Narendra Modi gisteren al vroeg, toen uit de eerste uitslagen bleek dat zijn partij BJP met een straatlengte voorsprong de Indiase verkiezingen heeft gewonnen. Modi zal premier worden en kan naar alle waarschijnlijkheid een regering vormen zonder zijn hoofd te hoeven breken over coalitiepartners, want volgens de (gisteren nog niet volledige) uitslag haalde de BJP een absolute meerderheid in het parlement.

De overwinning ging ten koste van de Congrespartij die de afgelopen tien jaar de Indiase premier leverde. De partij werd afgestraft voor de economische stagnatie van de afgelopen jaren, en de inspiratieloze campagne van voorman Rahul Gandhi, jongste telg uit de roemruchte politieke dynastie. Modi's eerste en belangrijkste taak wordt het weer gezond maken van de economie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden