Ooit de trots van Moldavië, nu kwijnt de Sovjetfabriek voor blinden weg

De overgebleven blinde werknemers van Lumintechnica in Chisinau pakken nu onder andere luciferdoosjes in. Beeld Michiel Driebergen

De blinden van Moldavië hebben hun eigen fabriek, maar door de lastige handelspositie van het land kunnen ze hun producten amper nog kwijt.

Op historische foto’s van de fabriek Lumintechnica in de Moldavische hoofdstad Chisinau staan mannen met snorren, gekleed in overall, en vrouwen in bloemetjesjurken, allemaal flink in de weer met bedrading en gereedschap. Ze maakten lampen. Een enkeling gebruikte hulpmiddelen zoals een bril met ongewoon dikke brillenglazen. 

In de Sovjettijd werkten er maar liefst 1300 blinden en slechtzienden in deze fabriek. Maar sinds het kapitalisme toesloeg, gaat het bergafwaarts. Op dit moment zijn er nog vijftig mensen aan de slag en dan alleen op bestelling. Uitbreiden gaat niet, zegt directeur Aleksej Romanenko (45), zelf blind sinds zijn negentiende. “We zijn veel te afhankelijk van de politieke situatie.”

Gezien de resultaten van de parlementsverkiezingen, afgelopen maand, zal het voormalige Sovjetstaatje Moldavië, dat grenst aan de Europese Unie, nog wel een tijd schipperen tussen oost en west. Uit de stembusgang bleek evenveel steun voor pro-Europese partijen als een meer op Rusland gerichte politiek.

Romanenko grijpt op de tast naar het product dat de lastige handelspositie van zijn land het best symboliseert: een potdekseltje, waarvan het metaaldraad erin is gezet door zijn personeel. “De Russen willen dit product wel hebben. Maar Europa hanteert strenge normen voor verpakking. Om daar zaken mee te doen moeten we in nieuwe machines investeren. Dat gaat niet.”

Ploegendiensten

Een paar decennia terug had de blindensociëteit, waar de fabriek nog altijd onder valt, het uitstekend voor elkaar. Niet alleen was het productieproces volledig toegerust voor blinden en slechtzienden, ook de omringende woonwijk werd speciaal voor de arbeiders gebouwd. “Het werk stopte nooit”, herinnert Adam Nikolaj (50) zich, die sinds zijn zeventiende in de fabriek werkt en dus de laatste Sovjetjaren meemaakte. 

Nikolaj zet knijpers in elkaar door met een tangetje in één handige beweging het ijzerdraad om de twee plastic delen te draaien. “We werkten in ploegendienst en maakten iedere maand honderdduizend lampen”, vult zijn collega Ivan Pikoes (70) aan, die al meer dan vijf decennia bij de fabriek werkt. “Totdat er dieven aan de macht kwamen.”

De fabriek Lumintechnica in de Moldavische hoofdstad Chisinau, waar blinden en slechtzienden werken. Beeld Michiel Driebergen

Zoals bij talloze fabrieken in de voormalige Sovjet-Unie kwam er in de jaren negentig een bruusk einde aan het door de staat geleide productieproces van Lumintechnica. Sindsdien worden politiek en economie in Moldavië beheerst door rijke zakenlieden. En die zijn niet geïnteresseerd in het lot van blinden. 

Volgens cijfers van de blindensociëteit zit 90 procent van de Moldavische blinden en slechtzienden werkloos thuis. De overgebleven arbeiders van Lumintechnica werken nu in opdracht. Ze houden zich bezig met het inpakken van luciferdoosjes, met deksels van jampotjes of metknijpers. Het leven voor de blinden werd nog moeilijker toen Moldavië in 2014 een associatieverdrag tekende met de Europese Unie. Moskou, dat niet blij was met de keus van de voormalige satellietstaat, legde de uitvoer van Moldavische producten aan banden. “Zelfs als we kwaliteit leveren is het bijna onmogelijk om te exporteren naar Rusland”, zegt directeur Romanenko. En Europa is geen alternatief. “Dan zouden we beurzen moeten bezoeken. Alleen al de reis is onbetaalbaar.” Lumintechnica produceert nu voor binnenlandse vraag, maar die is beperkt in het straatarme land.

President Dodon

De problematiek verklaart de populariteit van de als ‘pro-Russisch’ gekenschetste president Igor Dodon, die na zijn verkiezing in 2016 de vinger op de zere plek legde: “We verloren de Russische markt terwijl de export naar Europa geen soelaas biedt”. Nadat het staatshoofd zinspeelde op het opzeggen van het verdrag met de EU hief Rusland een aantal handelsbeperkingen op, tot tevredenheid van Romanenko die weer grondstoffen kon importeren. “Het metaal voor onze dekseltjes werd goedkoper.”

Omdat de meeste export intussen wel degelijk richting Europa gaat, denkt de directeur van Lumintechnica na over een koerswijziging. “Lucifers zijn niet interessant want jullie gebruiken aanstekers. Knijpers zijn misschien een optie.”

Lees ook:  

In het straatarme Moldavië vechten Oost en West een machtsstrijd uit via corrupte oligarchen. 

Jonathan Holslag reist voor Trouw langs de rafelranden van Europa.

Occupy Guguta strijdt trommelend tegen de corruptie in Moldavië.

Moldavië, dat zondag naar de stembus gaat, worstelt met corruptie-schandalen en lethargische kiezers

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden