Ooievaars van veren en van verf

kunst | De ooievaars die dit voorjaar uit het ei kropen op het stadhuis van Gennep zijn inmiddels vliegvlug. In het naastgelegen museum zijn hun geschilderde, getekende en gegoten soortgenoten te bewonderen.

Nummer drie was wat trager, maar sinds 9 juli zijn de jonge ooievaars die dit voorjaar het levenslicht zagen boven op de schoorsteen van het 17de-eeuwse stadhuis van Gennep, alle drie vliegvlug. Na maanden gevoerd te zijn op het nest, levert bedelen bij de ouders nu geen kikker, muis of regenworm meer op. Dus verlaten ze 's morgens in alle vroegte het nest om hun eigen kostje bij elkaar te scharrelen in het natuurrijke Noord-Limburgse gebied langs de oevers van de Maas en de Niers.

Wie in die buurt gaat wandelen of fietsen, heeft grote kans de fraaie vogels met hun karakteristieke wit-zwarte verenpak hoogpotig te zien rondstappen in de vochtige weilanden. De webcamera van Vogelbescherming Nederland - te volgen op www.beleefdelente.nl - die net als in voorgaande jaren hier staat opgesteld en het hele proces van paren, eieren leggen, broeden, geboren worden en groeien heeft gevolgd, toont nu overdag een leeg nest. Pas rond half tien 's avonds is er weer leven voor de lens, wanneer de jongen terugkeren voor de nacht. Dan is ook het vertrouwde geklepper nog even te horen, als het drietal gezelschap krijgt van pa en/of moe. Zodra de jonge ooievaars niet meer terugkeren op het nest, zijn ze écht uitgevlogen, om zich op te maken voor de grote trek naar Afrika. Dan gaat ook de camera van 'beleef de lente' op zwart.

Uiteenlopende gedaanten

Maar daarmee is de ooievaarsvreugde van Gennep voor dit jaar nog niet over. In vele, uiteenlopende gedaanten is de tot de verbeelding sprekende vogel nog tot eind augustus te bewonderen op de tentoonstelling 'Ooievaars in de kunst'. Museum Het Petershuis - een fraai 16de-eeuws laat-gotisch gebouw - toont werk van verschillende kunstenaars uit verschillende tijdvakken en uitgevoerd in verschillende technieken, met de ooievaar in de hoofdrol. De ramen van de eerste verdieping bieden uitzicht op het ooievaarsnest op het naastgelegen stadhuis.

Deze bijzondere ontmoeting van natuur en cultuur was een idee van Piet de Bakker die, zelf een verwoed verzamelaar van ooievaarskunst, de expositie ook samenstelde. De meeste objecten komen uit de eigen verzameling van de kinderboekenvertaler-in-ruste, aangevuld met uitgeleende werken van hedendaagse kunstenaars, die voor een deel ook te koop zijn.

De Bakker stelde eerder soortgelijke tentoonstellingen samen voor de ooievaarssteden Den Haag en Malpartida de Cáceres in Spanje en het Duitse Storkow, dat net als Den Haag, Ankeveen en 's Graveland een ooievaar in zijn stadswapen heeft.

De Bakker is als verzamelaar niet eenkennig: behalve 'echte' kunst, van bekende hedendaagse en vroegere beeldend kunstenaars als Peter Vos, Theo van Hoytema, Jan Schonk, Alet Pilon, Hans Andringa, Hetty Heyster en Cynthia VandenBor, verzamelt hij ook toegepaste ooievaarskunst. Aan de wanden van Het Petershuis hangen prachtige oude schoolplaten uit binnen- en buitenland, er zijn boeken en boekomslagen te zien, tegeltjes, pijpenkopjes met het wapen van Den Haag, een 1-latsmuntstuk uit Letland, een geboortebord van prinses Irene, beschilderde flesjes en etiketten, kortom een bonte verzameling spulletjes die alle dat ene onderwerp ooievaar gemeen hebben.

Tweemaal is de ooievaar te zien in een bijzondere rol uit vervlogen tijden. Een oude uitgave van 'Groei en bloei van Amsterdam in de zeventiende eeuw' ligt opengeslagen bij een tekening van Pieter van den Bergen. Op de prent, getiteld 'Ooievaar op de riviervischmarkt omstreeks 1700' stapt een ooievaar parmantig tussen de mensen door, loerend naar visafval. Ook in Alkmaar zat de ooievaar vroeger bij de opruimdienst, ontdekte Marja Vleugel. Van haar hand zijn etsen te zien van de ooievaars in Artis en een litho van de stadsooievaar van Alkmaar. In de 17de eeuw deed deze stadsooievaar dienst als visrestenopruimer. Hij liep rond met een stadspenning rond zijn hals en ruimde visresten op de markt op. Wegvliegen kon hij niet, hij was gekortwiekt en werd 's nachts opgesloten.

Her en der liggen boeken opengeslagen bij gedichtjes die aan de ooievaar zijn gewijd. De Bakker vond ze in het werk van Ida Gerhardt, Leo Vroman, Annie M.G. Schmidt, de Vlaamse dichter Eddy van Vliet en een heel kortje bij Kees Stip: 'Ooievaartje, vlug, / neem mijn broertje terug'.

Nederlandsche Vogelen

Ook een ooievaarsei en dito poep, een ooievaarsring en postzegels met ooievaars ontbreken niet. Het oudste werk op de expositie is een kopergravure uit 1789, afkomstig uit 'Nederlandsche Vogelen', het wereldberoemde eerste overzicht in woord en beeld van vogels die in Nederland voorkomen. Dit standaardwerk van Cornelius Nozeman en Christiaan Sepp is onlangs opnieuw uitgegeven in facsimile.

Zo blijven de ooievaars nog even nazomeren in Gennep.

De tentoonstelling Ooievaars in de kunst is t/m 28/8 te zien in museum Het Petershuis, Niersstraat 2, Gennep. Open van wo t/m zo van 13.30 tot 17.00 uur, toegang vrij.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden