Oog voor vrijgevochten mensen

Net als 'Layla M.' stond Mijke de Jong ooit zelf op de barricaden. Maar in haar films zoekt ze naar verzoening.

Layla M. is in zekere zin Mijke de J. Dit is geen film over radicalisering, maar over een radicale persoonlijkheid, zei De Jong onlangs in een interview. Zelf arriveerde ze in Amsterdam in de jaren tachtig en raakte vrijwel direct betrokken bij de kraakbeweging, waarover ze in 1990 haar debuutfilm 'In krakende welstand maakte'. Eenzelfde radicale persoonlijkheid als Layla, in wie ze naar eigen zeggen 'het gevoel van wij tegen de rest, het zoeken naar familie en identiteit' herkent.

In bijna alle films die De Jong de afgelopen 25 jaar maakte zie je die elementen terugkomen: een bestaan in de marge van de samenleving, de zoektocht naar familie. Soms overlappen die twee elkaar en draait het verhaal om personages in de marge van een familie, zoals Layla onder de vrouwen in Amsterdam-West ook langzaam een buitenstaander wordt.

Vier jaar voor Asgar Farhadi in Berlijn met 'A Separation' een Gouden Beer won, kwam De Jong in 2007 met 'Tussenstand'. In Farhadi's film moet de scheiding nog komen, in De Jongs film is die al achter de rug. Waarom die vergelijking? Omdat De Jong net zo goed een Gouden Beer had mogen krijgen voor haar anatomie van een scheiding. Omdat net als in Farhadi's film elke zin die Elsie de Brauw en Marcel Musters als voormalige geliefden uitspreken, raak is. Twee standpunten met elk een eigen logica, onverzoenlijk. Zo kan een familie uit elkaar vallen.

Het titelpersonage in 'Joy' (2010) heeft niet eens een familie. Niet de familie die ze wil tenminste, want haar biologische moeder kent ze niet. Toch moet ze de vrucht zijn van een liefdevolle relatie, denkt ze. Waarom zou ze anders 'Vreugde' zijn genoemd? De film volgt Joy's zoektocht naar haar moeder. In 'Het zusje van Katia' (2008) krijgt het hoofdpersonage niet eens een naam. In het vaderloze gezin van Russische immigranten in Amsterdam-Noord draait het om de oudere Katia, terwijl haar jonge zusje nergens heen kan met haar emoties. Ze heeft zelfs haar identiteit opgegeven en verwijst naar zichzelf als het zusje van Katia, waarmee ze afwijkt van de eigenzinnige, vrijgevochten vrouwen die De Jong doorgaans portretteert. Een film over een buitenstaander onder buitenstaanders.

De Jong is er met de tijd niet minder strijdbaar op geworden. In april ging tijdens de eerste Nederlandse Filmnacht haar pseudo-documentaire 'Stop Acting Now' in première, waarmee ze ook haar eigen kunstenaarschap leek te bevragen. Ze volgde leden van theatergroep Wunderbaum die uit frustratie over de beperkte daadkracht van hun maatschappelijk geëngageerd theater overgaan tot echt handelen, in de hoop zo de wereld te verbeteren. Om vervolgens tot de conclusie te komen dat het creëren van fictie toch hun grote kracht is.

Hoewel 'Layla M.' dus meer over karakter en identiteit gaat dan over islam, is De Jong, zelf gereformeerd opgevoed, altijd gefascineerd geweest door religie. In de opmaat naar Layla M. regisseerde ze in 2011 'Geloven' voor omroep Human, over een vrijgevochten vrouw die zich met haar principe van zelfbeschikking geconfronteerd ziet wanneer haar dochter moslima wordt. Dat is de vraag die De Jong keer op keer stelt: hoe sla je een brug tussen gescheiden werelden?

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden