Onzekere toekomst voor Venezuela

Spannendste parlementsverkiezingen in tijden. Onvrede en armoede drijven kiezers in armen van de oppositie.

Venezuela houdt zijn adem in voor morgen. Voor het eerst in zeventien jaar stevent de links-populistische regering volgens peilingen af op fors verlies bij de parlementsverkiezingen van zondag. De socialistische president Nicolás Maduro zegt de macht niet te zullen overdragen en dreigt met instabiliteit. "Mocht de oppositie winnen, dan regeer ik met het volk en met de militairen", zei hij. "Venezuela begint dan aan een van de onrustigste etappes van zijn politieke geschiedenis."

In Venezuela is al bijna zeventien jaar een op Cuba geïnspireerde revolutie gaande, gebaseerd op een staatsgeleide economie, sociale programma's voor de armen en het uitschakelen van de oppositie. "En die revolutie zal nooit worden overgedragen", zei Maduro. Zijn meest herhaalde citaat is het onheilspellende 'sea como sea'; de revolutie moet winnen, 'maakt niet uit hoe'. De Venezolanen mogen zelf invullen wat hij daarmee bedoelt. De ervaring leert dat alles mogelijk is. Vorige week nog werd een oppositieleider op het podium doodgeschoten door een van de colectivos, de gevreesde revolutionaire knokploegen die doorgaans gewapend op motoren door de steden rijden.

De machtige staatsmachinerie, royaal gefinancierd uit de schatkist, draait op volle toeren om een ramp af te wenden. Maduro reist zich een slag in de rondte om - gehuld in een clownspak met de nationale driekleur - linten door te knippen bij nieuwe metrolijnen en opgeleverde sociale woningen. Vorige maand verhoogde hij nog even het minimumsalaris met 30 procent. De Nationale Kiesraad droeg z'n steentje bij door op het stembiljet tussen de icoontjes van de Tafel van Democratische Eenheid (MUD) een regeringsgezinde 'oppositiepartij' te ritselen waarvan naam, logo en kleuren nauwelijks van de echte oppositie te onderscheiden zijn.

Ondanks tegenwerking en dreigementen verkeren de oppositiepartijen al weken in staat van euforie. Zij verenigden zich al jaren geleden in de MUD om de revolutie gezamenlijk te verslaan, maar nooit eerder deden ze het zo goed in de peilingen. Zelfs regeringsgezinde bureaus meten hun voorsprong op ruim 20 procent. "Als we verliezen, dan is het door fraude", zei oppositieleider Enrique Capriles deze week. Maar Cesar Villamizar, campagneleider in Catia, een uitgestrekte volkswijk en bolwerk van de revolutie, gelooft daar niks van. "Ze denken elke keer dat ze gaan winnen. Van de negentien verkiezingen hebben wij er uiteindelijk één verloren."

Feit is dat de oppositie zich traditioneel rijk rekent. "Dit keer kunnen ze winnen, maar alleen als ze massaal stemmen", gelooft politicoloog Carlos Romero. "Zij missen de fanatieke kern die de regering wel heeft. Veel mensen geloven niet meer in verandering en blijven thuis. En bewoners in de volkswijken zijn bang tegen de revolutie te stemmen vanwege de sociale controle. De regering profiteert daarvan."

De oppositie heeft nauwelijks platforms om campagne te voeren. Tv-zenders, allemaal onder staatscontrole, spuien propaganda en noemen de oppositie hooguit om te intimideren en angst te zaaien. Belangrijke leiders zitten gevangen. Een ander probleem vormt de waarneming in de stemlokalen. Er zijn te weinig vrijwilligers, en internationale missies zoals de Organisatie van Amerikaanse Staten, het Carter Center en de Europese Unie kregen van Maduro geen toestemming.

De vraag die Venezuela in zijn greep houdt, is wat er maandag gaat gebeuren; of de regering iets in petto heeft om de resultaten te manipuleren en zo niet hoe er wordt gereageerd op verlies. De aanhang van de revolutie krijgt al jaren in zijn hoofd geprent dat de revolutie onoverwinnelijk is. "Als ze aan de macht komen, dan zullen ze een parlementaire coup plegen om een eind te maken aan de revolutie", zegt Villamizar. "En als ze dat wagen, dan komt hier een burgeroorlog."

Revolutie: desillusie

De gezamenlijke oppositie dankt haar succes niet aan zichzelf. De onderlinge verdeeldheid is groot, een consistent programma en charismatische leiders ontbreken. De MUD profiteert vooral van de teleurstelling in de revolutie. Nicolás Maduro, die in 2013 de overleden revolutionair Hugo Chávez opvolgde, stortte de toch al zieltogende economie definitief in de afgrond. De inflatie in dit olieland is dit jaar volgens het IMF met 159 procent opgelopen tot de hoogste ter wereld. Vrijwel alles wordt geïmporteerd. Bij winkels staan kilometerslange rijen voor gesubsidieerde basisproducten die eerder op de zwarte markt opduiken dan in de schappen. De strikt gecontroleerde valutamarkt drijft de prijs van de euro op tot 150 keer de officiële koers. Desastreus voor Maduro's aanhang zijn de bezuinigingen op sociale programma's door de lage olieprijs.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden