Opvoedvraag

Onze zoon vindt zichzelf de allerbeste, in alles. Is dat gezond?

Beeld Fadi Nadrous

Een jongetje vindt zichzelf de allerbeste, in alles. Kan dat niet een tikkeltje minder, vragen zijn ouders zich af.

“We hebben twee zoons en onze jongste van zes is behoorlijk vol van zichzelf. Hij vindt zichzelf onder meer de allerbeste voetballer, de snelste lezer en de stoerste danser”, vertelt zijn moeder die al die borstklopperij geen aangename eigenschap vindt. “In alles is hij beter of de beste, in zijn beleving althans. Als hij een keer niet uitblinkt, is dat een probleem. Verliest hij een spelletje van ons of zijn broer, dan wordt hij boos en accepteert zijn verlies niet. Wij begrijpen niet waar zijn behoefte om de beste te zijn vandaan komt. Wij pushen hem niet in die richting en benadrukken vaak dat iedereen zijn of haar kwaliteiten heeft. Is onze zoon een narcist in de dop, die we hoognodig moeten bijbrengen wat minder te pochen? En hoe doen we dat op een goede manier?”

Er lopen heel wat toekomstige Cristiano Ronaldo’s rond als je de voetballertjes op het veld mag geloven. Aan zelfoverschatting geen gebrek bij de gemiddelde 6-jarige. “Een ouder gunt zijn of haar kind natuurlijk een flinke dosis zelfvertrouwen”, zegt Rian Meddens, orthopedagoog bij Psychogoed.nl. “Het past bij de ontwikkeling van jonge kinderen de beste te willen zijn en zich het middelpunt te voelen. Dat is niet meteen iets problematisch.”

“Het begrip ‘narcist’ wordt nogal makkelijk gebruikt, het is een hype”, zegt Charlotte van der Hoeven, narcisme-expert bij Narcismevrij.nl. Zij coacht volwassenen en kinderen, die te maken hebben met narcisme in hun omgeving. “Een narcistische persoonlijkheidsstoornis kan pas worden vastgesteld als iemand volwassen is en omvat een heel spectrum aan eigenschappen”, zegt ze. Narcistische personen zijn vaak vol van zichzelf, egoïstisch, kennen geen tot nauwelijks verantwoordelijkheidsgevoel en hebben weinig tot geen zelfreflecterend en empathisch vermogen. Een narcist vindt zichzelf speciaal en verwacht ook zo te worden behandeld. “Elk kind is vol van zichzelf, dat maakt hem of haar nog geen narcist. Het kan wel zijn dat dit jongetje wellicht narcistische trekken in zijn karakter heeft.” 

Superieur

Ouders kunnen zichzelf een paar vragen stellen, die inzicht geven in de ontwikkeling van het kind. Een kind dat zich ‘normaal’ ontwikkelt, wil graag aandacht en waardeert die aandacht ook. Een kind met narcistische trekken ziet aandacht meer als een vanzelfsprekendheid, als iets waar hij recht op heeft. “Het zit ’m vooral in de relatie tot anderen in zijn omgeving”, aldus Van der Hoeven. “Toont hij minachting naar anderen, zoals z’n broer, ouders of vriendjes? Voelt hij zich superieur aan klasgenootjes? Reageert hij extreem boos als hij zijn zin niet krijgt of verliest? Is hij meelevend als een ander kind iets overkomt?” 

Het kan zijn dat het jongetje onzeker is en op deze manier om bevestiging en aandacht vraagt. “Als dat het geval is, zal hij anderen geen schade toebrengen en mag je hem juist wat meer stimuleren, zodat hij kan groeien in zijn zelfvertrouwen”, zegt Van der Hoeven. Narcisme ontstaat waarschijnlijk door een mix van factoren, waaronder biologische en opvoedingsfactoren. Als een kind behoorlijk wat narcistische trekken laat zien, is het belangrijk om dit zo vroeg mogelijk bij te sturen. “Ouders die hun kind steeds omlaaghalen of juist flink ophemelen, kunnen narcistische trekken versterken”, aldus Meddens. “Als jij je kind fantastisch vindt en elk werkje bejubelt met ‘dit is het mooiste dat ik ooit heb gezien’, dan neemt je kind dat op den duur over.” 

Richt je op het proces

Positief opvoeden is belangrijk, maar het betekent niet dat je alles van je kind geweldig moet vinden. Meddens: “Benadruk dat hij fouten mag maken en richt je bij een compliment meer op het proces dan op het resultaat. Bijvoorbeeld dat hij zo goed z’n best doet.”

Kinderen zien zichzelf als het middelpunt van de wereld, ze leren op den duur dat dit niet zo is. “Ouders hebben hier een taak. Geef geen voorkeursbehandeling, stel grenzen aan gedrag en laat je kind hiervoor zijn eigen verantwoordelijkheid nemen”, zegt Van der Hoeven. “Als jij een spelletje verliest, mag je daar een ander niet de schuld van geven. Het gaat niet om winnen, maar om het samen doen en er plezier aan beleven. De menselijke relatie dus.”

Voor kinderen met narcistische trekken is het belangrijk om vaker hun sociale vaardigheden te oefenen, omdat ze daar van nature minder gevoel voor hebben. Meddens: “Je kunt je kind tot op zekere hoogte leren zich in te leven in anderen. Hoe toon je respect voor anderen en wat zijn de gevolgen van jouw gedrag op een ander? Zo kunnen ouders zijn ontwikkeling bijsturen.”

Elke week behandelt Trouw een opvoedvraag van lezers. Zelf een kwestie indienen? Mail naar opvoedvraag@trouw.nl.  

Lees ook:

Te veel lof van ouders kan verkeerd uitpakken

Massa’s ouders prijzen hun kinderen de hemel in, met de bedoeling hun zelfvertrouwen te vergroten. Maar op onzekere kinderen hebben overdreven loftuitingen een averechts effect. Hun faalangst groeit erdoor, blijkt uit een artikel dat in het komende nummer van vaktijdschrift Psychological Science verschijnt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden