'Onze woede komt voort uit schuldgevoel'

interview Emotiehoogleraar: Collectief rouwen werkt therapeutisch

Het eerste verdriet lijkt in Nederland plaats te maken voor woede. Machteloos moeten we toezien hoe de lichamen van slachtoffers in Oekraïne speelbal worden van een politiek spel. De lichaamstaal van premier Rutte tijdens zijn persconferentie verried boosheid. Op sociale media wordt de Nederlandse regering slapheid verweten. Ontstaat er collectieve boosheid? Hoogleraar Henri Beunders, gespecialiseerd in publieke emoties, denkt van niet.

"De nationale rouw en emoties zijn anders dan bij 11 september of de bomaanslagen in Londen en Madrid. Er waren nauwelijks beelden van de vliegramp, die van de Twin Towers werden wekenlang herhaald. Die aanslagen werden ook direct opgeëist, er was een duidelijke dader. Tegenwoordig draaien media en politiek bij dit soort rampen op routine. Er zijn draaiboeken, de vlaggen gaan halfstok en de premier komt terug van vakantie. Politiek en media reageren heel anders dan burgers. Die gaan op de heetste dag van het jaar gewoon naar het strand. Evenementen en festivals gaan door. Wat ook scheelt: mensen zijn moe en aan vakantie toe. Vermoeidheid remt het mededogen. In september of oktober had de ramp meer losgemaakt."

Zelfs bij één van de grootste rampen in de Nederlandse geschiedenis?

"Anders dan een paar jaar geleden heeft iedereen nu een smartphone. Op het terras zien we: 154 doden. Een ander zegt: 'Nee, 193 doden'. Zo beleven we een ramp heel anders. Ook Twitter heeft zijn eigen dynamiek. In het begin zag je veel grappige en lollige tweets. Pas wanneer het dichtbij komt, door foto's van slachtoffers in De Telegraaf, of wanneer je iemand blijkt te kennen, en je vervolgens het gerotzooi met de lijken ziet, slaat de schaamte toe. Mensen schamen zich voor hun tweets en dat ze op het strand liggen bij zo'n ramp. Uit dat schuldgevoel ontstaat woede. Die collectieve boosheid richt zich op de slappe reactie van de Nederlandse regering."

Wat had de regering anders kunnen doen?

"Een stille tocht organiseren in het centrum van Den Haag. En een dag van nationale rouw afkondigen. Dat is sinds de dood van Wilhelmina in 1962 niet meer gebeurd. Nu gingen alleen enkele vlaggen halfstok. Dat is te terughoudend. Rutte was tot nu toe niet heel kwaad. Tot de druk van buitenaf groter werd. Hij was iets te laat, maar hij werd wel boos. En dat was nodig. Ja, een collectief rouwmoment kan zeker therapeutisch werken. Dat 'het Journaal' zaterdagavond foto's van de omgekomen passagiers liet zien was goed. Daardoor krijg je een soort rouw als op 4 mei. Het helpt mensen van hun onaangename gevoel af."

New York Times-columnist Roger Cohen vermoedt dat Nederland een 'Srebrenica-syndroom' heeft, omdat het zo passief reageert. Kunnen wij wel boos worden?

Die stille tochten in de jaren negentig, daar zat veel woede bij. Of al die mensen die uitliepen voor de rouwstoet van Pim Fortuyn. Wat de Amsterdamse burgemeester Job Cohen goed deed na de moord op Theo van Gogh was het houden van een lawaaidemonstratie. Het slaan op blikken en trommels nam veel woede weg. Dat zoiets nu niet gebeurt, kun je de regering verwijten."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden