' Onze vrouwen voelen zich erkend'

SGP-leider Bas van der Vlies vreest dat de uitspraak van de rechter tegen zijn partij de pluriformiteit van de Nederlandse samenleving in gevaar brengt. Hij bestrijdt dat zijn partij vrouwen discrimineert. B as van der Vlies is er de politicus niet naar om zich uit te drukken in oneliners en steekwoorden. Dus hij reageert aanvankelijk afhoudend op de vraag hoe hij in een enkel woord een staat karakteriseert die een politieke partij buiten de orde zou verklaren vanwege een afwijkende zienswijze op de verhouding tussen man en vrouw. Na enig aandringen kiest hij voor: ,,Heel slecht. Bedreigend.'' En niet alleen voor de SGP zelf.

,,Wat op het spel staat is de kwaliteit van de Nederlandse samenleving. Want die wordt mede bepaald door de ruimte die zij biedt aan mensen die met hun opvattingen afwijken van de meerderheid. De uitspraak van de rechter heeft een veel verderstrekkend karakter dan dat hij de staat op de vingers heeft getikt wegens het te lang gedogen van de SGP. Gelukkig hebben meer mensen dat door, merk ik in de maatschappelijke discussie.'' Van der Vlies doelt op de uitspraak die de Haagse rechtbank deze week deed in het proces van het proefprocessenfonds Clara Wichmann tegen de staat en de SGP. De rechter bepaalde dat het rijk de subsidie van de Staatkundig Gereformeerde Partij moet intrekken, zolang zij vrouwen het recht onthoudt om volwaardig lid te worden. De SGP maakt zich volgens de rechter schuldig aan discriminatie. Daarmee laat de rechter het universele recht op gelijke behandeling prevaleren boven grondrechten die sterk met de Nederlandse traditie zijn verbonden, zoals de vrijheid van godsdienst en van vereniging.

Van der Vlies: ,,In de Grondwet kennen wij geen hiërarchie van grondrechten. Bij botsende grondrechten beslist de rechter per geval, met dien verstande dat hij erop let dat ieder tot zijn recht kan komen. Dat is wezenlijk. Mensen met opvattingen die niet stroken met wat de meerderheid vindt, kunnen een beroep doen op grondrechten. En dat doen wij ook. Wij beroepen ons op de vrijheid van vereniging en van godsdienst. De essentie van wat nu kan gebeuren, is dat de burger denkbeelden die niet sporen met de gangbare thuis moet laten als hij het publieke domein betreedt. Dan heeft hij zich te conformeren. Ik vind dat je dat niet kunt en ook niet mág vragen van de ander. Hier is de kern van zijn persoonlijke integriteit en overtuiging in het geding.'' ,,Ook de vrouwen in onze kring ervaren deze uitspraak als bedreigend. Wij voelen ons terzijde geschoven. Dat is even wennen geblazen. We hebben fundamentele opvattingen, en willen als volwaardige, verantwoordelijke burgers meedoen in deze samenleving. En nu wordt zomaar even gezegd: jullie opvatting past ons niet, bekijk het maar.'' Grondrechten als de vrijheid van vereniging, van godsdienst en van onderwijs zijn bedoeld om het eigen domein van burgers te beschermen tegen bemoeienis van de staat. Volgens Van der Vlies dreigt de rechter met een beroep op een ander grondrecht hen in die vrijheden te beperken. De rechterlijke uitspraak kan een breekijzer zetten in allerlei verenigingen op levensbeschouwelijke grondslag, niet alleen de SGP. De liberale fracties in de Tweede Kamer zagen na de uitspraak hun kans schoon. D66 vindt een verbod van de SGP het overdenken waard, zei Lousewies van de Laan, die de staatkundig-gereformeerden op één lijn stelde met een antisemitische partij. De VVD bepleitte bij monde van Ayaan Hirsi Ali een doorlichting van alle organisaties en verenigingen in Nederland op discriminatie van homo's en vrouwen, op straffe van intrekking van hun subsidie.

,,Dat is een opmerking waarover ik struikel'', zegt Van der Vlies over Hirsi Ali's voorstel. ,,Militant, agressief, onvoorzichtig. Er staat wel wat op het spel, en dat vereist zorgvuldigheid. In de Nederlandse traditie is de werkingssfeer van de grondrechten een fundamentele kwestie. In die traditie zijn de vrijheden van vereniging, van godsdienst en onderwijs waarborgen voor de pluriformiteit die zo kenmerkend is voor Nederland. Dat is een gewichtig goed. Dat zal Hirsi Ali duidelijk zijn; alleen klonk dat niet door in haar commentaar op dit vonnis.''

Hirsi Ali vraagt zich af of die traditie kan worden voortgezet met de opkomst van de islam in Nederland. De vrijheid van vereniging, van godsdienst en onderwijs kan dan bescherming bieden aan ongewenste praktijken. In die opvatting staat zij niet alleen.

,,Ja, ook de rechter betrekt die ontwikkeling in zijn overwegingen. Ik wil er wel op wijzen dat de wetgever bij de grondrechten voorbehouden maakt. Grondrechten zijn geen vrijbrief voor oproepen tot haat, tegen het Westen of christenen.'' ,,We moeten niet te gemakkelijk toegeven, en knokken voor de grondrechten met de werkingssfeer die ze nu hebben. Ik herken me wel in het beeld van minister Pechtold dat we de grondrechten per centimeter hebben bevochten en nu per meter dreigen op te geven.''

Is de SGP buiten de orde verklaard?

,,Een beetje wel. Dat doet pijn. We zijn geen eendagsvlinder. We zijn de oudste partij van het land, al sinds 1922 onafgebroken in het parlement vertegenwoordigd, en iedereen kan beoordelen wat we zijn en wat we doen. We hebben nooit geprobeerd vrouwen die andere partijen kandideerden, te weren. Het enige waarom het de SGP gaat is het recht van onze eigen partij om zelf geen vrouwen te kandideren.''

Voelt u zich een paria?

,,Ik loop hier niet als een geknakt rietje, noch ben ik schuw of wantrouwend jegens anderen. We wachten het hoger beroep af. We hebben een eerlijk verhaal, proberen eerlijk door het leven te gaan, en hebben vertrouwen in de God die we hebben te dienen, van Wie we ook het Woord hebben. Daar zit niets besmuikts aan, daar hoeven we niet voor weg te duiken.'' Bent u niet in één keer van de problemen af als u een eind maakt aan de discriminatie van de vrouw in de SGP en de statuten wijzigt? Ook in eigen kring is het vrouwenstandpunt omstreden.

,,Wat is discriminatie? Dat is een ongerechtvaardigd onderscheid maken in overigens gelijke situaties. En dan moet het licht vallen op ' ongerechtvaardigd'. Onderscheid maken we, dat is duidelijk, en wij vinden dat onderscheid gerechtvaardigd. We menen daar inhoudelijke argumenten voor te hebben. Die worden meestal niet door anderen gedeeld, ook niet door alle SGP'ers. Dat is een pijnlijke constatering, maar tot dusver is geen SGP'er, ook geen vrouw uit onze gelederen, bereid gebleken dat standpunt bij de rechter aan te vechten. Ook mevrouw Grabijn-Van Putten, onze bekendste opponente, heeft deze week nog gezegd dat de partij dit zelf moet opknappen.''

Een gerechtvaardigd onderscheid?

,,Wij refereren aan Bijbelteksten die hierover iets zeggen. De teksten over de Scheppingsordening vertellen ons dat man en vrouw in die volgorde zijn geschapen, naast en tegenover elkaar. Ze vullen elkaar aan, complementeren elkaar, en moeten in die samenspraak, als twee-eenheid tot de inrichting van hun leven komen.'' ,,Klassiek was het zo dat de man buitenshuis de kost won, en de vrouw de thuishaven op orde hield en tot een warm nest maakte, waar liefde dominant was. Dat is in de loop der tijden veranderd. Daar nemen wij kennis van. Laat mensen daar alsjeblieft met elkaar en onder elkaar uitkomen. Hoe ze tot hun taakverdeling komen, dat is aan hen. Daar moet de overheid niet intreden.'' ,,We kunnen ook niet om de 'zwijgteksten' in de Bijbel heen, die ons leren dat de man is geroepen leiding te geven. Hij oefent het regeerambt uit, dus ook het kerkelijk ambt. De vrouw is daartoe niet geroepen. Zo positief wil ik het ook formuleren. 'Daartoe niet gerechtigd' heeft een klankkleur die de lading niet dekt. Zij is geroepen tot zeer voorname zaken, dus van achterstelling bij de man is geen sprake. Niet voor niets heten de twee nota's die de partij hierover heeft gepubliceerd ' In haar waarde'. Daarmee is onze intentie uitgedrukt.'' ,,Wij spreken dus liever over gelijkwaardigheid dan over gelijkheid van man en vrouw. Daarmee onderkennen we dat er verschillen zijn. En die zijn de grond voor het maken van onderscheid.''

Maar met gelijkwaardigheid zijn toch als vanzelf gelijke rechten verbonden?

,,Wij maken daar een voorbehoud bij. Dat is niemand ontgaan. En dat is voor ons, in onze beleving geen reductie op de gelijkwaardigheid. U zou dat ook eens aan SGP-vrouwen moeten vragen. Er zijn veel vrouwen in onze kringen die zich in het partijstandpunt kunnen vinden en dat helemaal geen discriminatie vinden. Zij voelen zich voluit erkend in hun zijn, in hun taken, verantwoordelijkheden en roeping, en ook in hun betrokkenheid bij de SGP.''

Hoe weet u zo zeker dat uw interpretatie van de Bijbel de juiste is? De zwijgteksten van apostel Paulus hebben toch niet dezelfde status als de Tien Geboden?

,,Maar de Bijbel is de Bijbel. De Bijbel is voor ons canoniek, gezaghebbend. Bij alle exegetische nuances en verschillen, kunnen we en willen we ook niet zeggen dat het ene hoofdstuk van meer waarde is dan het andere. Ik geef toe, de Tien Geboden zijn rechtstreeks van God geschreven, en de apostel Paulus heeft als mens gesproken. Dat neemt niet weg dat hij wél was geïnspireerd door de Heilige Geest. Dat is de leer die ik belijd.'' ,,De verschillen in exegese zijn zo oud als de kerk. De kerkgeschiedenis staat er bol van. Daar kun je best wel eens onder gebukt gaan. Was het maar eens wat eenduidiger allemaal. Toch kan niemand die de kerkelijke historie ernstig neemt, ontkennen dat wij refereren aan een klassieke exegese van de Bijbel over de rol van man en vrouw. Daar is pas discussie over ontstaan in de 20ste eeuw, onder invloed van modern exegetische inzichten. In orthodox-christelijke kring zijn wij daar wel beducht voor. Beducht dat afgedaan gaat worden aan de autoriteit van de Heilige Schrift.'' ,,De tijdgeest werkt ook op ons in, op onze gezindte, en dat kan zijn tol vergen. Misschien zelfs een onverantwoord grote. Het gaat er niet om wat we met elkaar vinden, het gaat erom wat God in Zijn Woord zegt. Laten we wel wezen, we zien de bakens in zee in veelheid rond ons opgericht staan. In de exegese sluipt meer en meer twijfel, en dat heeft niet zelden geleid tot grote ongelukken. Ik kan me nog goed herinneren hoe trendzettende theologen schuchter begonnen hier en daar een vraagteken achter te zetten. Inmiddels zijn een heleboel mensen met dat badwater ook het kind kwijtgeraakt. Dat zijn ernstige ongelukken.''

Een ongeluk is ook geweest dat sommige christenen meenden de apartheidspolitiek op de Bijbel te kunnen baseren.

,,De kerkelijke kringen waarbij ik me thuis weet, hebben wat dat betreft geen schone lei. Dat weet ik, dat besef ik. Dat is verkeerd geweest. Absoluut. Ik denk niet dat u in mijn kringen nog iemand kunt aantreffen die het gaat opnemen voor apartheidspolitiek. Dat is een ongeluk geweest. Een hardnekkig ongeluk.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden