Onze voorsprong: ontspannen stedenbouw

Nederland heeft een bijzonder soort stedenbouw, met veel laagbouw en groen. Laten we dat vooral zo houden, aldus Tom Maas.

Uit China komen ze langs, in India adviseren we grote steden, in de VS helpen we ze overstromingen te voorkomen. Wat is het dat Nederlandse ruimtelijke ordening zo sexy maakt? En hoe komt het dat als minister Plasterk meer aandacht voor de stad wil, Nederlanders zelf zo kinderachtig reageren? Geen geld van landbouw naar de stad! Niet nog zo'n debacle als de Noord-Zuidlijn! Het was afgelopen week allemaal in Trouw te lezen. Plasterk zelf maakte het er niet beter op door de opgave te versimpelen tot meer hoogbouw in de stad.

Dat de stad de komende decennia centraal moet staan, is geen verzinsel. Wereldwijd neemt de trek naar de stad toe. Ook in Nederland zie je die transformatie: steden als Groningen groeien ten koste van het ommeland, en die steden worden op hun beurt overvleugeld door het westen van het land, waar binnen de Randstad Amsterdam een voorsprong neemt. Dus staat de rijksoverheid voor de vraag of we dat zo willen en of we dat kunnen sturen.

Het antwoord op die laatste vraag is: ja, dat kunnen we. Daarom vragen buitenlanders hier raad. Wereldwijd woont nu de helft van de bevolking in verstedelijkt gebied. In Nederland meer dan driekwart. Het is altijd een land geweest van veel, betrekkelijk kleine steden. En ondanks de snelle groei zijn de kwaliteiten van die overzichtelijke verstedelijking bewaard. Elders in de wereld gaat de groei gepaard met veel meer files dan hier, onbetaalbaar geworden woningen in de centra, verpaupering in hoogbouwwijken, grote problemen met luchtkwaliteit, overstromingen. In vergelijking met die hectiek is Nederland heel ontspannen, op menselijke maat gemaakt.

De zeven miljoen inwoners van de Randstad bijvoorbeeld draaien qua productiviteit, wetenschap en cultuur mee in de wereldtop. Toch ben je op de fiets in een stief kwartiertje van de Zuidas in Amsterdam of het Beatrixkwartier in Den Haag bij adembenemende panorama's van polderlandschappen. Dat is een fabelachtige kwaliteit, die we zelf al te gemakkelijk voor gewoon aannemen. We hebben een ontspannen soort stedenbouw met veel laagbouw en groen waarvan ze elders in de wereld, in dichtslibbende metropolen alleen maar kunnen dromen.

Wat zegt dat voor de toekomst-agenda van Plasterk? Dat we niet net zo 'hoogstedelijk' moeten worden als elders, zoals hij suggereert. We moeten juist voortbouwen op de eigen unieke kwaliteit: tot de wereldtop behoren met stadslandschappen vol groen, relatief veel laagbouw, en alles binnen handbereik.

Radicaal anders

Dat betekent wel radicaal ander rijksbeleid. Want sinds de eeuwwisseling hebben liberale ministers de nationale ruimtelijke ordening stelselmatig afgebroken, versplinterd over gemeenten, provincies en ministeries, die elk hun eigen ding kunnen doen - of daarin falen. Met de ruggen naar elkaar. Zie de windmolens die nergens mogen komen, nieuwe snelwegen die landschappen kapotmaken, stadsvernieuwing die in de verdrukking komt. Dat verklaart ook de kinderachtige sectorale reacties: kom niet aan mijn ding.

Laissez-faire is de slechtste manier om je huis in te richten. Daarvoor komen ze niet vanuit het buitenland. Ze komen voor de door onszelf afgedankte kunst van het combineren van nationale en lokale belangen in een groter ruimtelijk raamwerk. Dat levert meerwaarde op. Zie de Haagse Noordelijke Randweg (N14). Het moest een snelweg op poten worden, een aanslag op de leefomgeving. Door, na veel strijd, niet langer met de ruggen naar elkaar te staan, maar ruimtelijke ordening uit te buiten als speelveld voor slimme combinaties, is het een puik voorbeeld geworden van ontspannen stedenbouw. Een snelweg die met 700 woningen en parken is overbouwd. Die Dutch Approach moet worden gerevitaliseerd.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden