'Onze vijand is vermomd, soms sexy en overal aanwezig'

KAAPSTAD - Als een wervelwind gaan de woorden van de Koreaanse theologe Chung Hyun Kung door een voormalige Kaapse gevangenis. Chung rekent, gewapend met een in fluweel verpakte bijl af met belangrijke delen van de theologie van Bonhoeffer.

MARNIX VAN DER SIJS

Chung sprak in Kaapstad op een internationale conferentie over de in 1945 door de nazi's opgehangen theoloog en verzetsman Dietrich Bonhoeffer. Inhoudelijk was de conferentie tot dat moment vooral interessant door de plaatsen waar iets gezegd werd: de kathedraal van Kaapstad en de cel in de gevangenis op Robbeneiland waar president Mandela negentien jaar gevangen werd gehouden.

Behalve de inhoud is ook de vorm van Chungs presentatie verrassend. Chung verklaart, vooral door de gevangenisbrieven van Bonhoeffer geraakt te zijn en heeft daarom voor de briefvorm gekozen. Zij las een lange brief aan Bonhoeffer voor. Bij haar woorden “Dear Dietrich” vonkte een spanning door de zaal. Het was even slikken voor de verzamelde Bonhoeffer-kenners. Chung opent haar brief door zich voor te stellen. Zij vertelt over haar ervaringen met repressie en met name de onderdruking van vrouwen in Korea en hoe zij in de christelijke studentenbeweging met Bonhoeffers brieven uit de gevangenisperiode kennismaakte. Maar haar andere boeken van Bonhoeffer zijn stoffig en vergeeld geraakt. Met ontwapenende eerlijkheid verklaart ze dat ze er jaren niet meer naar gekeken heeft. Te mannelijk, te Europees en te orthodox voor geregeld gebruik. Die opmerking was in dit gezelschap nauwelijks minder dan vloeken in de kerk.

Chung schrijft Bonhoeffer dat ze bij herlezing van zijn werk getroffen is door zijn kritiek op de leer van de goedkope genade die zo sterk aanwezig was in de kerk van zijn dagen. Stukje voor stukje worden kernbegrippen van zijn theologische erfenis zo niet afgewezen, dan toch op zijn minst ter discussie gesteld.

Met zijn visie op het lijden van Christus en het lijden van mensen kan Chung weinig meer. Ze ontkent niet dat het lijden van mensen achteraf bezien heilzaam zou kunnen zijn, maar volgens haar is het lijden te vaak als ideaal aan mensen voorgehouden. “Nee Bonhoeffer, jouw leer over Christus is voor mij een struikelblok, dat Jezus de enige redder is, is niet het enige antwoord.”

“Wat betekent het nu in deze tijd, om er te zijn voor anderen?” Met dit Bonhoefferiaanse thema voelt Chung zich klemgezet. Zij vult dat in vanuit de ervaring van vrouwen in Afrika en Azië. “Er zijn voor anderen, dat is precies wat generaties vrouwen gedaan hebben, beschikbaar zijn.” En wie bepaalt wie anderen zijn? Chung: “Doorgaans werd dat door mannen met macht geformuleerd. Ik ontdekte God in mijzelf en had haar lief.”

Bijna jaloers schrijft Chung aan Bonhoeffer dat de vijand in zijn dagen zo herkenbaar was: “Onze vijand is vermomd, maar niet minder sterk, soms sexy en overal aanwezig.” Haar strijd teen de macht van markt en kapitaal wilde Chung met de middelen van deze tijd voeren. Op CNN-achtige wijze zouden zoals als spinnen in hun web doen de draden moeten worden samengetrokken, gebruikmakend van alle moderne communicatiemogelijkheden.

In beeldrijke taal gaat Chung voort over de gaten die geboord moesten worden in de ideologie van de vrije markt. “Die verandert daardoor mischien niet, maar wij veranderen er in elk geval zelf door.” Tot slot schrijft Chung aan Bonhoeffer het thema van de conferentie over hem: “Zijn wij nog van enig nut?” Chung: “Wanneer waren wij dan zo nuttig? Misschien worden we het weer, wanneer we onze christelijke superioriteit afwerpen en afzien van ons christocentrisme. We moeten leren God in ons zelf te ontdekken, zoals Jezus deed.” Chung beriep zich op een tekst uit het evangelie van Johannes waarin Jezus tegen zijn leerlingen zegt dat zij de dingen kunnen doen die hij deed “en nog grotere dan deze.”

Met enige zelfspot beëindigt Chung haar brief aan Bonhoeffer met een retorische vraag: “Dietrich, wat zou je antwoord zijn? Zou jij me antwoorden: “Zwijg en ga mediteren?”

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden