Onze schedelinhoud groeit

Zo'n 84 Britten zijn postuum naar de tandarts geweest op de universiteitvan Birmingham. Oude Britten waren het, die ten tijde van depestepidemieën het leven lieten of meevoeren op de Mary Rose, de trots vande vloot van Henry VIII, die naar de kelder ging. De tandartsen warennieuwsgierig naar de vorm van de schedel, en legden er 31 hedendaagseexemplaren naast.

Er is wat gebeurd met ons in de afgelopen 650 jaar, we hebben een mindergeprononceerd gezicht gekregen en een minder vooruitstekende, smallerekaak. Maar ons voorhoofd rees en dat hogere gewelf kan maar op één dingduiden, op meer verstand. Voor we ons rijk rekenen: die conclusie is nogalomstreden. Want kreeg de Middeleeuwse mens in deze vergelijking wel eenfaire kans?

Dat de hedendaagse kaak smaller is dan voorheen werd eerder geopperd.De kaak werd vooral smaller op plekken waar spieren aangehecht zitten.Bedenk daarbij dat kaken van oude schedels vaak niet goed sluiten en ergaat een lampje aan: kauwden mensen van weleer de bek soms breed door hetextreem taaie voedsel? Misschien blijft het bij ons smalletjes bij gebrekaan training.

De hogere sferen van de schedel zijn echt veranderd, denken de Brittenaan de oude schedeldaken te zien. In 1980 werden in Londen 600 skelettenblootgelegd van pestlijders die rond 1348 in putten waren gedumpt. Na watpas- en meetwerk bleken 30 schedels geschikt om ze onder hetröntgenapparaat te leggen. Dat gold ook voor 54 schedels en kaakdelen vanbemanningsleden van de Mary Rose, die in 1545 bij Portsmouth teloorging.

Over de ouderdom van de schedels bestaat geen twijfel, maar hoe oudwaren hun eigenaren? Vergelijking van schedels vraagt dat je de leeftijdmeeneemt. Die konden de dentisten inschatten op grond van de slijtage vande gebitten. Toentertijd behielden mensen zelden tot na hun 45ste huntanden. Toen dat alles in kaart gebracht was, werden de schedeldakengemeten. Van het oog tot de bovenkant ging de moderne mens er invergelijking met de pestslachtoffers 20 procent op vooruit, van 80 naar 95millimeter. Het voorhoofd van de opvarenden van de Mary Rose rees 4,5procent.

Gaat de evolutie van het brein zo snel? Tamelijk, menen deschedelvorsers van Birmingham, want van de Zwarte Dood tot nu telt onzekaravaan maar zo'n 33 generaties, en sinds de teloorgang van de Mary Roseongeveer 23. Ons brein groeide in de frontale kwab, het deel waarin hetintellect huist en waarmee de mens andere primaten op achterstand zette.

In 650 jaar wonnen we flink in dat cerebrale gebied en ging de schedelnoodgedwongen mee omhoog. “Ho, ho“, reageren collega's, “wat een groteconclusie na het meten van wat schedels“. Beseffen de dentisten niet datmensen vroeger kleiner waren, vermoedelijk door een gebrekkig dieet? Allesgroeit naar verhouding, ook de schedel. De dentisten voeren absoluteschedelmaten op, en die zeggen niks.

Dit is glad ijs, vinden anderen. Je moet precies weten van wie dieschedels zijn, want leg je een Aziaat, Europeaan en Afrikaan van nu onderde röntgen, dan zie je drie uiteenlopende hersenpannen. Heeft de een meerhersens dan de ander? Nogal dommig, vinden ze, om met twijfelachtigemetingen onze groeiende snuggerheid aan te tonen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden