Hoofdzaak

Onze samenleving heeft last van seksuele competitie

Mark van Vugt, hoogleraar evolutionaire psychologie aan de VU. Beeld X

In mijn cursus evolutionaire psychologie laat ik studenten kennismaken met de Australische prieelvogel. De mannetjes van deze soort bouwen prachtige nesten van takjes, bessen, en de kleurrijke resten van menselijk afval om vrouwtjes zover te krijgen met hen te paren. 

In hun drang naar nageslacht zijn ze niet te beroerd om de bouwsels van concurrerende mannetjes te beroven of vernielen.

Charles Darwin begreep aanvankelijk niets van het opvallende gedrag van deze mannetjes, omdat het geen directe overlevingsfunctie leek te hebben. Hij schreef zelfs ziek te worden bij het aangezicht van de mannetjespauwenstaart. Later begreep Darwin dat deze kenmerken voortkwamen uit intense seksuele competitie tussen mannetjes om hun aantrekkelijkheid voor de vrouwtjes te vergroten. Er zijn veel afvallers in deze evolutionaire race: mannetjes die er niet in slagen een vrouwtje te vinden en dus geen genetische toekomst hebben.

Deze competitie zorgt ervoor dat er voor veel eigenschappen een grotere spreiding is tussen mannen onderling dan tussen vrouwen onderling. Dat is niet anders bij onze soort, homo sapiens. In onze samenleving bestaat het culturele stereotype dat het geweldig is om man te zijn: je verdient meer geld, je kunt de held uithangen, en je hoeft niet te wachten bij de wc. Maar er is een keerzijde. Als gevolg van die intense seksuele competitie zijn er een hoop mannelijke verliezers en daar kan een samenleving flink wat last van hebben.

Ongezonde interesse in seks

Dat begint al in het onderwijs. Jongens zijn oververtegenwoordigd als het gaat om leer- en gedragsproblemen. Dyslexie komt bijvoorbeeld twee tot drie keer zo vaak voor bij jongens als bij meisjes. Ook de studie-uitval is fors groter bij jongens en er is een grotere kans dat ze in de criminaliteit belanden. In alle criminele statistieken - van diefstal tot geweldsdelicten, met prostitutie als enige uitzondering - zijn mannen oververtegenwoordigd. Van alle gevangenen in Nederland is 95 procent man en voor hetzelfde vergrijp krijgen mannen een zwaardere straf dan vrouwen.

Die intense seksuele competitie zorgt er ook voor dat een flinke groep mannen een ongezonde interesse in seks heeft. Mannen denken veel vaker aan seks dan vrouwen en in de seksuele fantasieën van mannen is gewelddadige seks ruim vertegenwoordigd. Een significant deel van de mannen lijdt ook aan seksuele overperceptie. Ze interpreteren oogcontact of een toevallige aanraking door een vrouw direct als seksuele interesse.

In een klassiek onderzoek op een Amerikaanse universiteit spreekt een vrouwelijke onderzoeksassistent willekeurige mannen aan met de vraag of ze seks met haar willen. 50 procent van de mannen gaat op dit aanbod in. Als vergelijking: vraagt een mannelijke assistent dit aan willekeurige vrouwen, dan gaat niemand erop in.

Niet altijd tof om man te zijn

De intense competitie zorgt er ook voor dat mannen gemiddeld eerder doodgaan dan vrouwen. Er zijn in Nederland in de categorie ouder dan 80 jaar maar liefst twee keer zoveel vrouwen als mannen. Dat is deels te wijten aan verschillen in levensstijl. Mannen zijn meer bereid om risico's met hun fysieke gezondheid te nemen. Ze roken meer, rijden onveiliger, gaan minder snel naar de dokter, en hebben vaker gevaarlijke beroepen zoals het leger of werk op een booreiland. In Nederland plegen tweemaal zoveel mannen als vrouwen zelfmoord, met als voornaamste reden dat ze niet in staat zijn hun gezin te onderhouden. Ten slotte hebben mannen gemiddeld genomen minder sociale steun dan vrouwen, bijvoorbeeld in de vorm van een beste vriend of vriendin.

Kortom: het is in onze samenleving niet altijd tof om man te zijn. Buiten de categorie sportsterren, oorlogshelden, en grootverdieners zijn er talloze mannen die het niet redden. Zij vormen een serieuze bedreiging voor de cohesie van onze samenleving, van criminaliteit tot seksueel geweld en zelfdoding. Daarom heeft de Britse Psychologie Associatie onlangs een mannenpsychologie-divisie opgericht. Die moet onderzoek stimuleren naar mannenwelzijnsvraagstukken, bijvoorbeeld waarom bestaande therapieën niet werken voor mannen met depressies en suïcidale gedachten. Gezien de specifieke problematiek en de alarmerende cijfers verdient ook de Nederlandse man wat extra aandacht van wetenschappers en beleidsmakers.

Mark van Vugt, hoogleraar evolutionaire psychologie aan de VU, schrijft een column over opvallende aspecten van menselijk gedrag. Lees alles stukken in ons dossier. 

Lees ook:

De machtspositie van de man lijkt het gevolg van een evolutionaire mismatch

Bent u van mening dat vrouwen te snel beledigd zijn? Vindt u dat vrouwen onschuldige opmerkingen van mannen vaak uitleggen als seksuele intimidatie?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden