'Onze president is Poetin, onze helden zijn de bevrijders'

Russen in Berlijn herdenken de Duitse capitulatie in 1945 en de gevallenen

In Berlijn sta je er zelden bij stil hoeveel Russen er wonen. Dat is anders op de negende mei. Elk jaar op die dag stromen hele Russische families met grootvaders en kleinkinderen naar de gedenkplaatsen waar de Sovjetsoldaten worden geëerd die vielen in de gevechten tegen Hitlers laatste stuiptrekkingen.

Dit jaar maakten extra veel Berlijnse Russen gebruik van de gelegenheid om een massaal familie-uitje te vieren. Dat lag, als je hen ernaar vroeg, aan het ronde getal: 70 jaar geleden zetten Russische generaals in Berlijn hun handtekening onder de verklaring waarin Duitse generaals hun capitulatie erkenden.

Maar het komt ook, zeiden bezoekers van de festiviteiten, door het nieuwe zelfbewustzijn dat Russen hebben. Ook de Berlijnse Russen. "Ik ben Berlijnse, woon in Charlottenburg, ik heb het goed hier", zegt Loedmilla Nemzow. Ze staat klaar om haar bosje kunstbloemen neer te leggen bij het gedenkteken in de wijk Tiergarten.

Loedmilla noemt zich Kauffrau, zit in de handel dus, en lijkt goed te verdienen. Ja, geeft ze toe, ze doet haar inkopen in het Kaufhaus des Westens (KDW), een luxe warenhuis in Charlottenburg waar je altijd opvallend veel Russisch hoort spreken. "Ik woon in Charlottograd", zegt ze met enige ironie.

Het gedenkteken in Tiergarten is het enige monument voor de gevallen Sovjetsoldaten in het voormalige West-Berlijn. Het staat iets ten westen van de Brandenburger Tor, ooit de grens tussen oost en west. Sinds in 1961, toen de Muur werd gebouwd, neonazi's er een aanslag pleegden, werd het bewaakt door de geallieerden in West-Berlijn: Engelsen, Fransen en Amerikanen.

Afgelopen zaterdag was het gedenkteken in Tiergarten opnieuw een omstreden oord. Twee ideologieën streden om de voorrang. Aan de ene kant provocerende Russen die hun nieuwe zelfbewustzijn, inclusief de verovering van de Krim en Oost-Oekraïne, tot uitdrukking brachten. Anderzijds Duitsers die hun eeuwige vriendschap voor de Russen bevestigden.

Dat laatste was een initiatief van Goetz Aly, de historicus die via een column in de Berliner Zeitung had opgeroepen de Duitse dankbaarheid voor de Sovjetzege op Hitler bij het monument in Tiergarten te tonen. Hij sprak niet zelf op de bijeenkomst, maar liet dat over aan Matthias Platzeck, voormalig premier van de deelstaat Brandenburg en erkend Ruslandfan.

De weinige Duitsers bij de herdenking beloonden zijn verhaal over 'onze Russische vrienden' met veel applaus, terwijl de Russische families gewoon doorgingen met het leggen van hun anjers rond het protserige gedenkteken. Poetins Nachtwolven, de omstreden motorclub die van Moskou naar Berlijn was gereisd, hadden 's morgens al een bloemetje gelegd.

Daarna togen de Nachtwolven naar het Treptower Park in het oosten van Berlijn. Daar staat een gigantisch monument, door de Sovjetunie geschonken aan het 'broederland' DDR. Onder veel media-aandacht legden Poetins rockers ook daar een bloemetje. Maar wat in de media als een provocatie was betiteld, ging geheel ten onder in het Berlijns-Russische familiefeest.

"Poetin is mijn president, maar ik ben toch liever hier, in Berlijn", erkent Loedmilla met een glimlach. In het Treptower Park kwamen zaterdag duizenden Berlijns-Russische families in zondagse kledij bijeen om hun dure bloemen over het hele terrein, minstens drie voetbalvelden groot, te verspreiden.

Op hun smartphones lieten de families zich voor de bloemenzee fotograferen. Ze dachten aan hun gevallen helden. En aan hun Russische jeugd. Maar niet aan Poetin. 'Onze president', noemen ze hem. Maar niet 'hun held'. Hun helden zijn de bevrijders van Berlijn.

De nacht van Karlshorst

In de nacht van 8 op 9 mei 1945 werd in de Berlijnse wijk Karlshorst de definitieve capitulatie van Hitler-Duitsland met handtekeningen bekrachtigd. De Russen tekenden als laatsten. Waren het strategische overwegingen? Was het de wodka? De historici zijn het er niet over eens. Maar het was al over twaalven toen de Russen het document tekenden.

Daarom gedenken de Duitsers op 8 mei de capitulatie en vieren de Russen op 9 mei de overwinning op het fascisme. Het gebouw waar de ondertekening plaatsvond is nu een museum. Daar is een mooie permanente tentoonstelling over deze historische gebeurtenis, beheerd door Russen en Duitsers.

In het museum te Karlshorst werd het einde van het Derde Rijk op 8 mei herdacht.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden