'Onze man in Bagdad' mag emotie laten zien

Oorlogsverslaggevers van omroepen treden steeds meer als persoon op de voorgrond. ,,Maar het is niet de bedoeling om van de nieuwsuitzendingen een avonturenroman te maken.''

door Esther Scholten

Het Iraakse jongetje klemt de lippen stijf op elkaar. Alsof hij niet wil huilen. Of verbijt hij de pijn? De zalf op zijn borst suggereert dat de huid daaronder verbrand is, maar dat vertelt de krantenfoto niet. Wel zijn de twee stompjes duidelijk te zien, waar vroeger zijn armen zaten.

De twaalfjarige Ali Ismail Abbas is een slachtoffer van de bombardementen op Bagdad en Harm Taselaar, hoofdredacteur van het RTL Nieuws, haalt hem aan om te illustreren waar zijn rubriek tekortschiet.

,,Wij en het televisienieuws in z'n algemeenheid brengen te weinig van dat soort verhalen. Het evenwicht is enigszins zoek. Omdat we er te weinig bij kunnen komen, of bij willen komen. Wij vonden het onverantwoord om Conny Mus naar Bagdad te laten afreizen.''

Als tegenwicht van rollende tanks door de woestijn, koele analyses vanuit de studio en panorama-views van Bagdad, moeten de verslaggevers ter plekke de oorlog van een menselijk gezicht voorzien. Steeds vaker stappen ze daartoe in hun eigen verhaal. Met wisselend succes, meent mediasocioloog Peter Hofstede.

,,De beelden van het Amerikaans-Koerdisch konvooi dat in Noord-Irak getroffen werd door friendly fire worden klassiek. De waanzin, de pijn, de ontzetting en de schrik bij de meegereisde Britse verslaggever, die zelf aan zijn been gewond raakte, laten de waanzin van de oorlog zien. Dat biedt alle tegenwicht. De Nederlandse verslaggevers slagen daar veel minder in. Heel vaak blijven de presentatoren in Hilversum trekken met open-deurvragen, terwijl allang duidelijk is dat de verslaggever niets heeft meegemaakt. En wat krijg je dan? Dat er over de kakkerlakken in de eigen hotelkamer gesproken wordt.''

Na het vertrek 'wegens familieomstandigheden' van NOS'er Gerri Eickhof en zijn ploeg is er nog maar één Nederlandse tv-verslaggever in Bagdad, Arnold Karskens. In 'Barend & Van Dorp' en 'De Stem van Nederland' van SBS rapporteerde hij al hoe de kruisraketten langs zijn balkon scheren.

,,Zijn persoonlijke benadering past bij de manier waarop SBS het nieuws graag behandelt'', legt eindredacteur Adrian Roling uit. ,,In de praktijk worden we er ook toe gedwongen. Omdat in deze oorlog de informatiestromen van zoveel verschillende kanten komen en de objectieve gegevens zo moeilijk te filteren zijn, wordt de persoon altijd belangrijk. Arnold kan alleen vertellen wat hij zelf ziet.''

Ook de NOS profileert de eigen verslaggevers meer en meer. Volgens RTL-concurrent Taselaar zijn de publieke omroepen bezig met een inhaalslag. Journaal-hoofdredacteur Hans Laroes benadrukt dat het absoluut niet de bedoeling is om van de nieuwsuitzending een avonturenroman te maken. ,,Wij laten Gerri Eickhof in de uitzending vertellen over de rit van Amman naar Bagdad omdat zijn observaties wat vertellen over de situatie in het land. Zijn anekdote over de Iraakse soldaten die niet met geld maar alleen met water en brood zijn om te kopen, zegt wat over de staat van het leger.''

Wouter Kurpershoek mocht uitgebreid verhalen over zijn kortstondige verblijf als embedded journalist in het Britse leger. Laroes: ,,Tijdens de eerste Golfoorlog zijn we allemaal te makkelijk achter de Amerikanen en hun schone bommen aangelopen. Daarom laten we nu zien onder welke omstandigheden een journalist moet werken. Daarbij gaat het wel altijd over de rol die de verslaggever in de werkelijkheid speelt. Het moet geen persoonlijk epos worden.''

Toch mag er van een lichte koerswijziging gesproken worden bij het Journaal. Emotie hoeft niet langer geschuwd te worden. Toen Eickhof in 1999 tijdens de bombardementen op Belgrado met een anti-Navo-schietschijf in beeld verscheen, was er commotie alom. De vorige hoofdredacteur, Nico Haasbroek, schoffeerde hem zelfs publiekelijk: ,,Zijn mening is nogal afhankelijk van de plek waar hij zich bevindt.''

Laroes stelt nu: ,,Ik vind het niet erg als een journalist compassie heeft met slachtoffers.''

Dat eigen emotie en vooral eigen waarnemingen steeds meer de toon zetten, is volgens 'spindoctor' en Amerika-deskundige Kai van de Linde in Nederland door Max Westerman geïntroduceerd. ,,Eerst werd er lacherig tegen de correspondent van RTL aangekeken, tot men zich realiseerde dat de kijker het leuk vindt. Op mij komt het nog altijd ouderwets over, want ik ben CNN gewend. Daar huilden de anchors voor de camera tijdens de ramp van elf september. In Amerika is het een traditie die teruggaat naar Walter Conchrite. Hij liet in de jaren zestig duidelijk zien hoe spannend ook hij de maanlanding vond. En wat is er mis met deze trend? Critici zeggen dat het infotainment wordt. Maar als de kijkcijfers teruglopen van de informatieprogramma's kun je of star vasthouden aan het oude concept of voor de gulden middenweg kiezen.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden