Onze koningin / 'Zij ging diep door de knieën'

Juliana wist de vrees van haar voorouders voor een bezoek aan (ex-)koloniën te overwinnen. Professor Gert Oostindie belicht de betekenis die ze had voor Nederlands Indië, Suriname en de Antillen.

LEIDEN - De koning(-in) is wel heel lang afwezig en ver weg geweest voor de onderdanen in de overzeese gebiedsdelen. De Oranjes verzonnen van alles om er maar niet heen te hoeven. Ze zagen te veel op tegen een lange reis naar de tropische wingewesten. Alleen Hendrik de Zeevaarder, zoon van Willem III, voer in 1836 naar de Indische Archipel.

Kroonprinses Juliana doorbrak in de Tweede Wereldoorlog de ban. Aan de hand van haar 'man van de wereld', Bernhard, liet Juliana zich in 1943 en 1944 overhalen om vanuit de Verenigde Staten naar de Nederlandse Antillen en Suriname te vliegen. ,,Niet zo vreemd'', meent professor Gert Oostindie, ,,Juliana wilde de enige vrije delen van het koninkrijk een hart onder de riem steken. Bernhard kon meteen als militair zien hoe het ging met de strategisch belangrijke bases.''

Vlak voor de ondertekening van de onafhankelijkheid van Indië werd Juliana koningin. ,,Het is nooit vastgesteld'', zegt Oostindie, ,,maar het verhaal gaat dat Wilhelmina de soevereiniteit niet aan de Indonesiërs wilde overdragen.'' De strijd in de Indische Archipel had aan Hollandse kant slachtoffers gemaakt. Waren die dan voor niets gevallen?, vroeg Wilhelmina zich af. De nieuwe majesteit signeerde het verdrag in 1949. Toch werd de koningin uit het verguisde voormalige moederland in 1971 met veel 'koloniaal gezang en dans' ontvangen. Oostindie: ,,Juliana had geen belast verleden. De elite vond het leuk haar te ontmoeten. De gewone bevolking liet het koud.''

Suriname sloot de vorstin vanaf de eerste ontmoeting in zijn hart. Voor de onafhankelijkheid was haar komst altijd een feest. ,,Juliana was het staatshoofd, de bindende factor'', verklaart Oostindie, ,,een anker voor stabiliteit''. Politici en bestuurders konden die status van symbool nooit bereiken. Die gaan over het geld, stellen eisen aan het volk. De koningin kon zich veroorloven moederlijk te zijn. Hoe zorgzaam ook, in 1975 wilde ze er niet bij zijn toen de Nederlandse vlag in Paramaribo werd gestreken. ,,Daarna is het beeld van Juliana in Suriname verstild. Ze is de vorstin geworden uit de tijd toen alles nog goed was''.

Als de 'oude koningin' de Antillen aandeed, was het alle dagen Koninginnedag. Op de eilanden ging haar politieke macht veel verder dan thuis. Tijdens de volks opstand van mei 1969 sprak Juliana urenlang over de crisis en wist die door een andere gouverneur te benoemen niet erger te maken. Maar haar bezoeken werden toch vooral gekenmerkt door het feit dat zij letterlijk diep door de knieen ging. Bejaarden, kinderen, gehandicapten, de koningin boog naar ze toe. ,,Een bewijs dat ze niet neerkeek op zwarte mensen.''

,,Dat werd erg gewaardeerd'', weet Oostindie. ,,Wat niet onderschat moet worden, is dat Willem III de slavernij heeft afgeschaft. In dankliederen werd Juliana nog steeds daarvoor toegezongen.''

Wat zal blijven herinneren aan de vorstin zijn de tientallen instellingen waaraan haar naam verbonden is. En niet te vergeten de immense Julianabrug, de boog die boven Willemstad twee armen uitstrekt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden