'Onze familieleden worden er uitgemoord'

De familie Ibrahim uit Almere zit in spanning nu Isis-fanatici het hebben voorzien op de yezidi's in het noorden van Irak.

Koortsachtig veegt Niam Samir Ibrahim (55) met haar vingers over het scherm van haar tablet. Elke facebookfoto die voorbij rolt ontlokt haar kreten van ontzetting. Door haar goudkleurige leesbril ziet ze hoe Isis-terroristen zich in haar geboortestreek in het noordwesten van Irak vergrijpen aan yezidi's. "Wij worden uitgemoord", roept ze. "Nederland, Duitsland, Frankrijk, Europa, wereld, kom ons te hulp."

Lopend door haar woonkamer onderstreept Niam Samir elk woord dat ze uitspreekt met een resoluut armgebaar. Ze spreekt Nederlands, maar door alle opwinding komen hele passages in het Koerdisch uit haar mond. Zoon Shakhawan (23) vertaalt geduldig.

De familie in Almere behoort tot de vijfduizend yezidi's, aanhangers van een Koerdische religie, die verspreid door Nederland wonen. Op deze doordeweekse middag zijn alleen de moeder en haar zoon thuis. Vader Sulaiman Ibrahim is naar het werk. De andere kinderen zijn buitenshuis. Er scharrelen ook twee neefjes rond, die vermaken zich met een racespelletje, en een beker cola. De airco snort.

De yezidi's die wonen in het noorden van Irak zitten klem door de meedogenloze opmars van Isis, die in naam van God iedereen uitmoordt die zich niet ter plekke bekeert tot hun versie van de islam. In Almere wordt het strijdtoneel op de voet gevolgd. "Familieleden en kennissen van ons worden daar vermoord", zegt Shakhawan. Via sociale media, televisie en telefoontjes met familie en bekenden in Irak houdt het gezin zeer nauwgezet elk gerucht bij.

Vooral Facebook blijkt een bron van informatie, gruwelijke informatie. Bij elke foto rijst Niam Samir op uit haar crèmekleurige bank. "Kijk, hiertoe zijn ze in staat", roept ze, en laat foto's zien van dode mannen, vrouwen en kinderen, soms baby's. Sommigen zijn vermoedelijk door uitdroging gestorven aangezien er geen bloed te zien is, anderen achteloos doodgeschoten. "Wie doet zoiets?"

Niemand meer

Het gezin is de laatste week met niets anders bezig. "Iedere keer vrees ik een erg bericht te horen", zegt Shakhawan. Terwijl hij vertelt, toont moeder Niam Samir een foto van verlaten dorpen. "Er is niemand meer. Iedereen is weggevlucht." Een andere plaatje laat een gemaskerde jihadist zien op een gebedshuis van de yezidi's. In zijn handen de beruchte zwarte vlag van de islamitische terreurgroep. "Ze hebben onze heiligste plekken overgenomen."

Shakhawan: "Het is moeilijk om machteloos toe te kijken, terwijl ons volk ginds wordt uitgemoord." Niam Samir vult aan met een woordenvloed in het Koerdisch. Haar zoon vertaalt: "Mijn moeder zegt: Nederland, Amerika, stop de genocide op ons volk." Zelf vult hij aan: "We zouden een eigen land moeten hebben, zodat dit soort dingen niet meer gebeuren."

Niam Samir en haar man vluchtten 23 jaar geleden uit Irak naar Nederland. Yezidi's kenden net als andere religieuze minderheden onder het bewind van dictator Saddam Hoessein relatieve vrede in Irak. Dat veranderde toen Saddam de Koerden, die onder meer in het noorden van Irak wonen, begon te zien als vijanden. Etnisch zijn de meeste yezidi's Koerden. De grond werd te heet onder de voeten voor de familie en via wat omzwervingen kwamen ze uiteindelijk in Nederland terecht.

Almere werd hun thuis. "Ik ben onderweg geboren, in Turkije", zegt zoon Shakhawan. Moeder Niam Samir draagt de neefjes op een fotoalbum van boven te halen. Een paar tellen later toont ze foto van zichzelf uit die tijd. In haar armen ligt een baby te slapen.

Het yezidisime is in Nederland een tamelijk onbekende religie. Dat komt mede doordat het geloof niet probeert anderen te bekeren. Yezidi ben je door geboorte, toetreden is niet mogelijk. Evangelisatie is daarom een onbekend fenomeen. "Niemand kent ons. Tot voor kort was alleen het lot van christenen bekend, maar wij worden ook al honderden jaren vervolgd", zegt Shakhawan Ibrahim. De familie heeft besloten het er niet bij te laten zitten en wat te doen aan de naamsbekendheid. Vader van het gezin, Sulaiman Ibrahim, trommelt sinds vorige week de Nederlandse yezidi's op om zich te laten horen. Eerder deze week stond hij met een groepje geloofsgenoten te demonstreren bij de Tweede Kamer in Den Haag. Komende week heeft een afvaardiging een afspraak met leden van het parlement, zegt de zoon.

Centraal in de woonkamer hangt een felgekleurd wandtapijt van een tempelcomplex. Vanaf alle vier banken in de kamer is het doek goed te zien: een stenen gebouw met drie hagelwitte torentjes in de vorm van een sinaasappelpers, omgeven door grasgroene heuvels en een zomerse lucht.

Paradijselijk

Het paradijselijke tableau toont Lalish, de belangrijkste heilige plek van de yezidi's. "Het is wat het Vaticaan voor christenen is", benadrukt Shakhawan het belang. Hij knikt naar het tapijt: "We hebben in Nederland nog geen tempel. Dat daar is onze tempel."

In het heiligdom, dat gelegen is in een vallei in het noorden van Irak, bevindt zich het graf van sjeik Adi, de stichter van het geloof. Ook is er een belangrijke bron waar onophoudelijk water uit omhoog welt. "We noemen het daarom ook wel de witte bron", zegt de zoon.

Van iedere yezidi wordt verwacht dat hij in zijn leven zeker één bedevaart maakt naar het heiligdom. Na hun vlucht voor Saddam is de familie wel eens teruggeweest in Irak om een pelgrimstocht te maken naar de plek. "Ik ben in de bron gedoopt", zegt Shakhawan Ibrahim. De moeder knikt.

De grote angst in de woonkamer Almere is dat de Isis-fanatici Lalish met de grond gelijk maken. "Dat hebben ze ook met eeuwenoude christelijke kerken gedaan. Dus waarom niet met ons heiligste", zegt de moeder. De zoon: "Dat is het ergste wat ons geloof zou kunnen overkomen."

Het geloof helpt hen in deze tijd, zeggen moeder en zoon, hoewel het niet zo makkelijk onder woorden te brengen op welke manier precies. "We blijven bidden dat er vrede komt", zegt de moeder. Haar zoon: "We bidden. Ik heb me nog nooit zo verbonden gevoeld met anderen die onrecht ervaren. In onze familie merk ik dat we steun vinden bij elkaar. Als ik mijn moeder zie huilen voor de televisie, dan zit ik te trillen." De moeder: "Als we bidden, dan vragen we eerst of God de andere volkeren wil steunen, dan pas ons. Het enige wat we vragen is dat we vrede mogen krijgen."

Oude rekeningen

Yezidi's zijn in hun bestaan talloze keren vervolgd door christenen en moslims. De ergste vervolgers zijn van oudsher soennieten. Het is de stroming binnen de islam die Isis ook vertegenwoordigt, zij het in zijn meest onverdraagzame vorm. Yizedi's zouden van de duivel zijn. Moeder zoon vermoeden dat islamitische Koerden in de regio het fanatisme van Isis aangrijpen om oude rekeningen te vereffenen. "Op sommige filmpjes spreken moordenaars van Isis niet alleen Arabisch maar ook Koerdisch", verduidelijkt Shakhawan. Want spanningen tussen de verschillende geloven zijn er altijd gebleven. Ze vertellen hoe yezidi's worden gediscrimineerd door Koerden in Irak. "Ook al heb je rechten gestudeerd, rechter zal een yezidi nooit worden."

Etnisch mogen ze dan Koerden zijn, zo voelt de familie zich niet. "Daar worden we niet geaccepteerd. Hier in Nederland wel", zegt Shakhawan. Ook in Almere is de verstandhouding met andere Koerden, doorgaans moslim, lastiger geworden sinds de recente ontwikkelingen. "Mensen die ik vroeger neef noemde, hebben me nu nog niet eens gebeld", zegt Shakhawan. De situatie maakt hen bang. Ook hier zou het wel eens mis kunnen gaan. Shakhawan: "Mijn broer kent persoonlijk iemand uit Almere die bij Isis is gaan vechten. Wat gaat zo'n persoon doen zodra hij weer in Nederland is? Wie kun je nog vertrouwen? Hier heb je ook Isis-aanhangers."

Shakhawan klinkt opeens strijdvaardig. "Hier in Nederland hoef ik me nergens voor te schamen. De tijd dat we ons hebben laten onderdrukken is voorbij. Ik zal er altijd voor uitkomen yezidi te zijn. Al wordt het mijn dood."

Niam Samir Ibrahim, met haar zoon Shakhawan, thuis in Almere. Op het wandtapijt een afbeelding van Lalish, de belangrijkste heilige plaats van de yezidi's.

Het volk van de pauw

Volgens de yezidi's werd de wereld geschapen door God en wordt die nu bestuurd door zeven aartsengelen. De belangrijkste is aartsengel Melek Tawus, Gods gezant op aarde, die wordt afgebeeld als pauw. De yezidi's noemen zichzelf wel 'het volk van de pauw' en in menig yezidi-huis is een prominente afbeelding van de pauw te vinden. Ook de islam kent deze pauw-figuur, maar voor moslims staat hij juist symbool voor de duivel. Fundamentalistische moslims beschouwen yezidi's daarom als duivelaanbidders.

Een ander dier dat in sommige religies (vooral het christendom) een slechte reputatie heeft maar voor yezidi's juist het goede symboliseert, is de slang. Volgens de yezidi-mythe bleek de ark van Noach lek te zijn. Een slang kroop in het gat om het lek te dichten, waarna de mensen en dieren in de ark behouden bleven. Sindsdien wordt de slang gezien als brenger van geluk. Sommige yezidi's schilderen daarom naast hun voordeur een afbeelding van het beest.

Net als hindoes kennen de yezidi's een kastensysteem. Aan het hoofd van de hiërarchie staat de yezidiprins of Mir. Onder hem staat Baba Sheikh, het geestelijke hoofd van de gemeenschap. De rang daaronder is die van de priesters, die weer boven de gewone gelovigen staan. Bekeringsijver kennen de yezidi's niet; je wordt het door geboorte. Toetreden tot de godsdienst is voor buitenstaanders niet mogelijk en een yezidi mag alleen trouwen met een andere yezidi, uit de eigen kaste.

Wie het geloof verlaat, wordt uit de gemeenschap gestoten.

Een yezidische vrouw die een liefdesrelatie begint met een niet-yezidische man loopt het risico vermoord te worden omwille van de eer van haar familie. Emiel Hakkenes

Doelwit van genocide

In Nederland wonen ongeveer vijfduizend yezidi's. Maar niet al die mensen hebben dezelfde betrokkenheid bij wat er nu in het noorden van Irak gebeurt met hun geloofsgenoten. Veel yezidi's in Nederland zijn afkomstig uit Armenië of andere delen van de voormalige Sovjet-Unie en voelen geen speciale band met Irak.

Tot 1915 woonden veel yezidi's in het oosten van het huidige Turkije. In 1915 organiseerden de toenmalige Ottomaanse autoriteiten een genocide op niet-moslims, die bekend is geworden als de Armeense genocide, en, iets minder bekend, als de seyfo, de benaming die een andere groep slachtoffers gaf aan de massale moordpartijen, de syrisch-orthodoxe christenen. Nog onbekender is dat ook yezidi's het doelwit waren van de genocide van 1915. Yezidi's die overleefden, vluchtten naar het zuiden, naar het hartland van de yezidi's in Irak, of ze weken uit naar het noorden, naar Georgië of Armenië. Uit al die landen zijn er de afgelopen decennia yezidi's naar Nederland geëmigreerd. Het geloof hebben ze gemeenschappelijk, maar verder vormen ze aparte gemeenschappen met eigen organisaties.

De naam yezidi komt van het Koerdische woord Yezdan, dat god betekent. Zelf stellen de yezidi's dat hun godsdienst ouder is dan het jodendom, maar over de oorsprong van de religie bestaat onder wetenschappers geen consensus. Sommigen stellen dat de yezidi's uit India komen, anderen vermoeden dat hun oorsprong ligt in het huidige Iran, omdat de religie elementen bevat van de leer van de mythische Perzische profeet Zarathoestra bevat. Tegelijkertijd kent het geloof van de yezidi's ook joodse, christelijke en islamitische elementen. Eildert Mulder

Paus stuurt speciale gezant

Paus Franciscus riep gisteren 'alle mensen van goede wil' op te bidden voor de vervolgde minderheden in Irak. De paus stuurt een speciale persoonlijke gezant naar het land om de bedreigde christenen bij te staan. Het gaat om kardinaal Fernando Filoni, de prefect van de congregatie voor de verbreiding van het geloof onder de volkeren. Filoni kent het land goed: hij was van 2001 tot 2006 apostolisch nuntius (ambassadeur) in Irak en Jordanië. Tijdens de Amerikaans-Britse invasie in 2003 bleef hij, ondanks de bombardementen, in Bagdad.

Volgens de woordvoerder van het Vaticaan reist Filoni (68) de komende dagen naar Iraaks Koerdistan, zo meldden Italiaanse media gisteren. In Irak zijn meer dan 100.000 christenen op de vlucht geslagen voor djihadisten. Dat zei de chaldeïsche patriarch van Babylon, Louis Raphael I Sako, donderdag. De Chaldeeuws-katholieke Kerk heeft zo'n 1,5 miljoen gelovigen in het Midden-Oosten, vooral in Irak. De Kerk, zo zegt de patriarch, wordt van alle kanten gevraagd om hulp, voedsel, water en onderdak te bieden aan de vluchtende massa.

In Nederland vragen christelijke organisaties en Kamerleden aandacht voor de dramatische situatie in Irak.

Het Nederlands kabinet is "doordrongen van de ernst van de situatie in Irak en houdt voortdurend contact met de meest betrokken spelers", schreef minister Frans Timmermans van buitenlandse zaken donderdag aan de Tweede Kamer. "De nood van de nieuwe groepen vluchtelingen is bijzonder hoog en verdient onmiddellijke aandacht", aldus Timmermans.

Via diplomatieke kanalen dringt het kabinet hier 'met stelligheid' op aan. De Nederlandse ambassade in Caïro staat over de situatie in contact met de Arabische Liga.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden