Onze chakra's moeten stralen als de lichtjes met kerstmis

'In de zwevende hemel', Ikon, Nederland 1. 13, 20, 27/5 en 3/6, 22.15u.

Op hun 'zoektocht door het esoterisch landschap van de Lage Landen aan de zee' ontdekten de betrokken redacteuren meer kleuren en vormen dan de rencarnatiegedachte. Om het landschap beter in kaart te krijgen en 'het christelijke geloof op dat nieuwe geloof te kunnen leggen' plaatste de Ikon een advertentie in de krant met een oproep aan christelijk opgevoede mensen, die sympathiek staan tegenover het Nieuwe Tijdsdenken, om mee te doen aan een gedachtenwisseling over dit verschijnsel.

Daarop kwamen 150 brieven. "Bij de selectie bleek dat er, zeker ook in de kerk, veel mensen bezig zijn met New Age. Bovendien was bij velen de belangstelling niet ontstaan door eens een boekje te lezen, maar door een eigen ervaring, bij voorbeeld een regressiebeleving of een bijna-dood-ervaring."

Gesprekken met deze mensen brachten Age Kramer en zijn collega's bij het uiteindelijke concept voor het programma. "We besloten gewone mensen - geen goeroes of boekjesschrijvers - te laten vertellen over die ervaringen, waardoor ze anders tegen hun oude christelijke geloof zijn gaan aankijken en vaak ook anders zijn gaan leven" , legt Kramer uit. "We zijn dus niet begonnen bij het denken, maar bij de concrete ervaringen van mensen, die onherroepelijk naar een ander denkspoor leiden."

De programmamakers hopen dat ambtsdragers in de kerken een voorbeeld nemen aan deze benadering. "We zouden hen willen zeggen: ga niet vanuit de dogmatiek New Age te lijf, maar begin bij de mensen. Vraag eens in je kerk wie er wel eens bij een magnetiseur is geweest, of bij een acupuncturist. Begin op het ervaringsniveau van mensen, want daar begint het nieuwe denken over lichaam en ziel ook voor hen" , luidt Kramers advies.

Het aantrekkelijke van de Ikon-aanpak is dat de kijkers op een zeer toegankelijke wijze kennis kunnen maken met mensen die het Nieuwe Tijdsdenken in hun leven proberen te integreren. Nadeel van deze 'naieve' registratiemethode is echter dat ook de stuitende uitwassen en gevaarlijke gevolgen van dit denken vrijwel zonder kritisch commentaar op de buis komen. De kijker moet zelf maar oordelen.

Kramer en zijn collega's zijn zich daarvan wel bewust, maar zien het als onvermijdelijk in de gekozen benadering. "We hebben juist besloten net sterk te evalueren maar een human interest-verhaal te maken." Daar komt nog bij dat de programmamakers tijdens hun zoektocht door het esoterische landschap al snel tot de conclusie moesten komen dat het niet bepaald eenvoudig is zich over deze ware jungle van verschijnselen - van spiritisme en magie, rencarnatie, yoga, pendelen en tarot tot spirituele therapieen en cursussen zelfontplooiing - een afgerond journalistiek oordeel te vormen.

In de eerste drie afleveringen van 'In de zwevende hemel' wordt het publiek meegenomen in de levens van vijf 'gewone' Nederlanders, die vertellen hoe ze met het Nieuwe Tijdsdenken in aanraking zijn gekomen en laten zien wat zij er in hun dagelijks leven mee doen. De vijf zijn de kaakchirurg Herman Meynen - telg uit een bekend domineesgeslacht - en diens echtgenote, de theologe Marianne Vollenhoven - kleindochter van de prof. Vollenhoven van de 'Wijsbegeerte der wetsidee' -, de aankomend makelaar Joop Hoogendoorn en Liet de Vries-Geervliet, psychologe en docente aan de christelijke hogeschool Windesheim in Zwolle.

Meynen blijkt door zijn reizen naar India geheel in de ban te zijn geraakt van de wijsheden van de hindoestische Bhagavad Gita en mag graag mediteren voor zijn kleurrijke huisaltaartje. Zijn vrouw is meer boeddhistisch georienteerd. Datzelfde geldt voor Marianne Vollenhoven. Haar weg verliep als volgt: om zich af te zetten tegen haar rigide gereformeerde opvoeding, studeerde zij eerst theologie bij de katholieken. Via de feministische en bevrijdingstheologie belandde zij vervolgens bij de psychosynthese en vandaar kwam zij terecht bij de 'zijnsgeorienteerde psychotherapie', waar zij nu haar heil zoekt.

In deze psychotherapie, die je de therapeutische vormgeving van het boeddhisme kunt noemen, leer je 'oude patronen loslaten': 'je verlaat het huis van de ouders om te komen in het huis van zijn' - 'ik zit hier, ik ben hier, ik ben in het moment'. "Loslaten is eng, want dan heb je niets meer om je aan vast te houden." Toch wil Marianne ontdekken 'dat zij er is en dat zij zich daaraan kan vasthouden'.

Een droom hielp haar op haar 28ste van het strenge vader-godsbeeld af. Een warme, liefdevolle godin nodigde haar uit naar haar toe te komen. Dreigend met allerlei straffen probeerden zwarte mannetjes haar daarvan te weerhouden. "Ik ging toch naar de godin toe, maar moest vlak voor het wakker worden huilen, omdat ik weer bij haar weg moest. Toen zei de godin echter: je bent zelf die godin." Dit inzicht vindt Marianne nu terug de zijnsgeorienteerde psychotherapie.

De katholiek opgevoede Joop Hoogendoorn is een echte relishopper. Het ene moment loopt hij de Bavo in om 'even contact met Jezus te maken' en het volgende moment zit hij achter zijn orgeltje aan een nieuwe New Age-compositie te werken of geeft hij muziektherapie met Tibetaanse klankschalen. In een regressiesessie meent hij aan te landen in de middeleeuwen, in een kerker in een donker kasteel. Voor iemand anders moet hij daar mensen in de gaten houden. Hij voelt zich een verklikker en gaat bedenken of en wat hij met deze ervaring in zijn huidige leven kan doen. Met New Age-muziek begon hij toen hij overspannen was. Hij heeft het idee dat hij bij het componeren wordt genspireerd door zijn overleden dochterje Wendy.

Aan Liet de Vries wordt in de documentaire-serie verreweg de meeste aandacht besteed. Zij is gereformeerd opgevoed en ook langere tijd kerks geweest. Na een baarmoederoperatie hield zij hevige buikpijnen. In een regressie maakte zij toen op een nacht de totale herbeleving van haar eigen geboorte mee. "Ik realiseerde me dat er meer aan de hand was dan mij ooit is geleerd door de kerk."

Liet de Vries ervoer aan den lijve hoezeer herbeleving van situaties existentiele angsten losmaakt. "Ik maakte mijn geboorteproces met alle angsten en pijnen door. De navelstreng zat om mijn keel, ik kon niet meer ademhalen, kreeg het gevoel dat ik stikte. Levensangst maakte zich van mij meester. Ik merkte dat ik eigenlijk bang was om te leven en besefte dat ik dat altijd al was geweest."

Het was De Vries' reguliere gynaecoloog die haar doorverwees naar het Centrum voor integrale geneeskunde, de Butterfly in Baarn. Aanvankelijk voelde zij zich daar absoluut niet op haar gemak in een sfeertje van oosters gepingel, wierook en mystiek. Maar ze voelde zich zo radeloos dat dat gevoel het won van haar weerzin. Door die radeloosheid kwam zij dus in het alternatieve circuit terecht.

De Vries wordt gevolgd op haar gang naar de Kerkendag en een dag later naar het 'Esseens esoterisch genootschap Sphinx - de universiteit van Christus', geleid door de Indonesische goeroe Ma Prem. Liet de Vries: "Ik hoor hier dingen die diepzinniger zijn dan ik in de kerk hoor en lees meer in de bijbel dan ik voor mogelijk had gehouden" .

In de tweede aflevering van 'In de zwevende hemel' staat het alternatieve hulpverlenerscircuit op de voorgrond. Liet de Vries wordt gevolgd naar de Butterfly. De leiders van het centrum, Henk van der Eng en Margriet Vos doen hun holistische ideeen uit de doeken: kort samengevat luidt hun filosofie dat 'het lichaam het leesplankje is van de ziel'. Lichaam en geest zijn met elkaar verweven. Fysieke pijn kan wijzen op psychische trauma's en psychische blokkades kunnen worden verholpen door dieptemassage van bepaalde spiergroepen en het werken aan chakra's.

Van der Eng: "Bij iemand die lekker in zijn vel zit stralen de chakra's als lampjes in een kerstboom." Zijn theorie over de tymus klinkt heel wat minder onschuldig: "De tymus is bij kinderen zeer groot en speelt een vitale rol bij de afweer van ziekten. Hij verschrompelt niet door het ouder worden, maar door het ontbreken van liefde" ...

Stuitend vind ik het optreden van psychologe Riet Okken, die beweert een incarnatie van Etty Hillesum te zijn. Het is een vreemde, verwarrende ervaring om uit de mond van een overigens vriendelijke en kennelijk goed opgeleide vrouw te horen dat "zij zich nu nooit meer vrijwillig naar Westerbork zou laten afvoeren, maar zeker zou onderduiken. Dat was een irrationele daad. Schuldgevoel heeft mij toen geleid" .

Nog ongeloofwaardiger wordt zij als zij zelf een cliente, die bij haar komt met hardnekkige vermoeidheidsverschijnselen, in regressietherapie behandelt. Via een uitermate dubieus ogende 'spiertest' - 'spieren verslappen bij negatieve emotionele belasting' - stelt Okken vast dat ook haar cliente een slachtoffer van de wereldoorlog is.

In de derde aflevering vertellen de vijf hoofdpersonen hoe hun geloof is veranderd, soms verdiept door het Nieuwe Tijdsdenken. Ook vertellen ze in hoeverre zij zichzelf nog christen noemen en welke betekenis Jezus Christus nog voor hen heeft. Het slot van de serie is bijzonder speels. Bij een bezoek aan een esoterische markt in zaal Marcanti kopen Age Kramer en medepresentator Doris Doude van Troostwijk het esoterische ganzenbord 'De Slang en de Boeddha'.

Aan dit spel zetten ze drie Nieuwe- en drie Oude-Tijdsdenkers, om een antwoord te vinden op de vraag of de traditionele kerken en de beweging van het Nieuwe Tijds Christelijk Denken elkaar onder een dak zouden kunnen verdragen. Afdoende antwoorden zijn er uiteraard niet, maar Aleid Schilder, ds. Andries Kobus en Hein Stufkens aan de ene kant en ds. Bert Berkhof, ds. Bram Grandia en Nienke van Dijk aan de andere kant maken er een zeer amusant schouwspel van.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden