Onwezenlijk mooie beelden

De Iraans-Amerikaanse kunstenares Shirin Neshat (53) exposeerde haar foto- en videowerk al op vele internationale podia. Met haar speelfilmdebuut ’Women without Men’ heeft ze de succesvolle overstap naar de bioscoop gemaakt.

Neshat won vorig jaar de prijs voor de beste regie in Venetië. Gisteravond was de regisseuse samen met haar echtgenoot en co-regisseur Shoja Azari nog in het Filmmuseum in Amsterdam om de 5de editie van Doku.Arts te openen, het filmfestival gewijd aan kunst en kunstenaars.

Slikken is het wel, bij ’Women Without Men’. De film, losjes gebaseerd op de gelijknamige roman van de Iraanse schrijfster Sharnush Parsipur, slingert ons terug naar de hete zomer van 1953 en het lot van vier vrouwen in Teheran. Slikken is het, omdat Neshat zich betuigt als het soort filmmaker dat de grootste gruwelen paart aan de meest adembenemende beelden.

Een van de vier vrouwen is een prostituee die naar het badhuis gaat om zich tot bloedens toe schoon te boenen. Het badhuis is net een schilderij van een oude meester. Een andere jonge vrouw die onder de plak zit bij haar broer, pleegt zelfmoord door van het dak te springen. Er is geen bloed. Alleen rust. Neshat laat haar in de traditie van het magisch realisme wel opgraven door een vriendin (de derde vrouw). Ze geeft haar zelfs een tweede leven als politiek activiste. De vierde, aangeduid als de Iraanse Ava Gardner, zit in een liefdeloos huwelijk met een generaal. Zij is degene die net buiten Teheran een boomgaard koopt, waar de vrouwen elkaar als in het paradijs treffen.

’Women Without Men’ is samengesteld uit korte films die Neshat eerder maakte. Voor het indrukwekkende knip- en plakwerk ging ze onder meer te rade bij Jay Rabinowitz, de vaste editor van Jim Jarmusch. Nog heldhaftiger is de rol van Martin Gschlacht, de Oostenrijkse cameraman die verantwoordelijk is voor de onwezenlijk mooie, veelal uitgebleekte beelden. Filmend op locatie in Casablanca doet hij gewoon alsof hij in het Teheran van de jaren vijftig is.

’Women Without Men’ werd opgenomen in Marokko, omdat Neshat vanwege haar politiek georiënteerde werk geen visum meer krijgt voor Iran. Midden jaren negentig maakte ze de beroemde fotoserie ’Women of Allah’, waarvoor ze handen, voeten en gezichten van gesluierde vrouwen beschilderde met gedichten.

Als het wat veel kommer en kwel wordt met de Iraanse dames, biedt Neshat gelukkig zicht op een ingrijpende historische gebeurtenis die de recente geschiedenis van Iran plots in perspectief plaatst, en tot nadenken stemt. Het betreft de door Engeland en Amerika gesteunde staatsgreep in augustus 1953, waardoor de democratisch gekozen president Mossadegh werd afgezet, en de sjah weer in het zadel kwam. Reden: Perzië bezat destijds de grootste olieraffinaderij ter wereld. Met de sjah was het voor de Engelsen en Amerikanen beter zaken doen dan met Mossadegh. Neshat verkeert ondertussen in goed gezelschap. Een beeldend kunstenaar die haar onlangs voorging in de filmmakerij is Steve McQueen met ’Hunger’. Ook fotograaf Anton Corbijn maakte met ’Control’ een succesvolle overstap naar film. Omgekeerd houdt de Iraanse regisseur Abbas Kiarostami wereldwijd fototentoonstellingen, en zijn de schilderijen van de Japanse filmmaker Takeshi Kitano de hele zomer nog te bewonderen op een expositie in Parijs. De Gouden Palm-winnaar in Cannes, de Thaise regisseur Apichatpong Weerasethakul, maakt naast speelfilms al langer video-installaties. De kruisbestuiving tussen film en beeldende kunst, bioscoop en museum is in volle gang.

Het badhuis in 'Women Without Men' is als een schilderij van een oude meester. (Trouw)
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden