Onvruchtbare man kan weer hopen op eigen nageslacht

PARIJS - Mannen die in hun ejaculaat slechts weinig, luie of zelfs géén zaadcellen hebben en nu nog zijn aangewezen op kunstmatige bevruchting van hun vrouw met zaad van een andere man (KID) kunnen bij de nieuwste techniek toch een eigen kind verwekken.

ALDERT SCHIPPER

De nieuwe technieken heten Mesa en Tese. Hierbij wordt zaad uit de bijbal (Mesa) of zelfs uit de testis (Tese) genomen, waarin respectievelijk zaadcellen en spermatiden, zaadbeginseltjes, zitten die nog geen slag kunnen zwemmen. Via de Mesa en Tese-methode zijn in België honderden vrouwen zwanger geworden met zaad van hun eigen man, die geen enkele zaadcel in zijn ejaculaat had.

De methoden zijn ontwikkeld door de Brusselse gynaecoloog en onderzoeker dr. Paul Devroey, de eerste arts die ooit de Icsi-methode heeft toepast. Hij presenteert de Mesa en Tese-technologie deze week op het wereldcongres over onvruchtbaarheid dat in Montpellier wordt gehouden.

Dr. Cees Jansen, vruchtbaarheidsdeskundige in het Diakonessenhuis in Voorburg en voorzitter van de werkgroep IVF van de Nederlandse vereniging voor obstetrie en gynaecologie noemt de vernieuwing schokkend en denkt dat de leerboeken moeten worden herschreven. In Nederland zijn deze technieken nog niet beschikbaar. “Invoering is niet tegen te houden, mede gezien de dramatisch afnemende kwaliteit van het menselijk sperma en het uitstel van de geboorte van het eerste kind, waardoor de gemiddelde leeftijd waarop vrouwen een kind krijgen almaar stijgt,” zegt Jansen.

“De man had droomballen,” herinnert Devroey zich van een van de eerste ingrepen met de Mesa-methode. “Maar tegen het echtpaar had de arts gezegd dat de man de vrouw nooit zou kunnen bevruchten. Hij had een obstructie van het vas deferens, het buisje waardoor het zaad naar de urinebuis loopt. De vrouw had al 15 keer een donorinseminatie gehad. Ik onderzocht hen en zag toen die prachtballen. 'Daar gaan we wat halen', zei ik. Nu heeft de vrouw een kind van haar eigen man.”

Dat België zo ver is met behandeling van onvruchtbaarheidsproblemen komt door het grote aantal buitenlanders met hoge inkomens dat zich rond Brussel heeft gevestigd. In het begin moeten al deze technieken zelf worden betaald, in België èn in Nederland. De buitenlander betaalde in België voor een Icsi 12 000 gulden. In Nederland staat ook de regelgeving de ontwikkeling in de weg.

Icsi is in Nederland mondjesmaat beschikbaar maar dat is nog niet zo met microsurgical epididymal sperm aspiration (Mesa). De techniek kan mannen helpen bij wie het vas deferens, de uitlozingsbuis van de zaadbal, niet is aangelegd of ook bij wie dit vat is afgesloten bij een vasectomie. Wanneer een gesteriliseerde man toch nog een kind wil, geven urologen de voorkeur aan herstel van het vas. Maar wanneer dat niet lukt, kunnen ook gesteriliseerden bij deze nieuwe techniek weer vader worden. Er wordt sperma uit de bijbal gezogen, waarmee een eitje wordt bevrucht dat uit de eierstok van de vrouw is genomen.

Devroey behandelde 116 mannen met Mesa. Dat leverde 49 baby's op. Soms is er helemaal geen sprake van bruikbaar zaad in de bijbal. De Belg heeft bij 107 mannen daarom zaadbeginselen uit de testis gehaald. Ook deze techniek, Tese (testicular sperm extraction), is succesvol gebleken.

Onvruchtbaarheid

Reageerbuisbevruchting wordt toegepast onder meer indien lichamelijke oorzaken onvruchtbaarheid van de vrouw veroorzaken, of die oorzaken niet kunnen worden gevonden. Icsi maakt het mogelijk mannen met inactief zaad via IVF toch aan nageslacht te helpen.

Icsi (intracytoplasmatic sperm injection) wordt toegepast in enkele Nederlandse centra. Met een dun glazen pipetje wordt uit het ejaculaat van de man één van de gemiddeld 90 miljoen aanwezige zaadjes opgezogen, dat wordt ingebracht in de eicel die gewonnen is uit de eierstok van de vrouw. Het maakt daarbij niet uit of er veel of weinig spermatozoën zijn.

De tien Nederlandse ziekenhuizen die Icsi toepassen doen dat beperkt, omdat de verzekeraars het niet vergoeden. “Maar het is niet tegen te houden,” zegt dr. Bob Leerentveld, gynaecoloog in Zwolle. “Het zal wel net zo gaan als tien jaar geleden bij IVF. Nu is één procent van alle kinderen in Nederland via IVF verwekt. Ik zie nu al mensen naar het buitenland gaan, die de wachttijd voor Icsi van 3 à 4 jaar te lang duurt. En alle vruchtbaarheidscentra werken aan deze export mee.”

Devroey en zijn collega A. van Steirteghem hebben 1 306 zwangerschappen tot stand helpen brengen met de Icsi-techniek. Er werden 820 kinderen geboren van wie 23 gehandicapt, eenzelfde percentage als bij gewone zwangerschappen.

Cijfers die vorige week in The Lancet verschenen, afkomstig van de afdeling gynaecologie van het Academisch Ziekenhuis Rotterdam wijzen mogelijk op een forser percentage gehandicapte kinderen. Van de 15 Rotterdamse baby's was het in vijf gevallen mis. Hier ging het om een aanzienlijk geringer aantal Icsi's dan in Brussel, uit de eerste serie. In elk geval is extra aandacht op zijn plaats.

Devroey werkt reeds enkele jaren met de methode. “Het aantal geslaagde zwangerschappen is bij alle methoden vergelijkbaar, onafhankelijk van de plaats waar het zaad werd gehaald,” zegt Devroey. “Niet de kwaliteit van het sperma, de leeftijd van de vrouw is de belangrijkste factor waarmee de kans op een zwangerschap kan worden voorspeld.” Devroey legt de grens bij 40. Oudere vrouwen hebben bij de Icsi-methode volgens zijn onderzoek een aanzienlijk geringere kans op zwanger worden dan jongere.

In Nederland ligt de leeftijdsgrens voor IVF bij 40 jaar. Een kunstmatige bevruchting (IVF) kost ongeveer 3 000 gulden. Meestal worden drie pogingen vergoed. Nederland hoort tot de goedkoopste IVF-landen en ook tot de landen met het hoogste succespercentage bij een laag aantal meerlinggeboorten. Wanneer IVF en Icsi worden gecombineerd, kost dat 4 000 gulden. De Tese-methode kost, mede door het noodzakelijk geachte genetisch onderzoek, zo'n 12 000 gulden.

De Ziekenfondsraad onderzoekt of de ingrepen voor vergoeding in aanmerking komen, maar heeft te maken met terughoudendheid bij het vergoeden van IVF, laat staan bij de invoering van andere vruchtbaarheidstechnologieën. De commissie-Dunning heeft aanbevolen het op de zeef te laten liggen. Toch ervaren veel mensen die het aangaat het krijgen van eigen nakomelingschap als een deel van hun totale gezondheid. “Maar ja, degenen die de politieke beslissingen nemen, staan ver van het probleem af. Onvruchtbaarheid raakt ongeveer 12 procent van de echtparen en de politieke besluitvormers hebben de betreffende leeftijd al geruime tijd achter de rug,” zegt Leerentveld.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden