Onvrede over opbouw Bosnië

SARAJEVO - Tussen zwaargehavende flatgebouwen wijst de Nederlander Felix de Vries de Duitse minister van buitenlandse zaken Klaus Kinkel op de eerste resultaten van de wederopbouw van Sarajevo. De Duitser is blij opgeknapte woningen te zien. Hoe sneller het herstel gaat, hoe eerder zijn land ruim 300 000 vluchtelingen uit Bosnië kwijt is.

THEO KOELE

“We hebben uw steun nodig”, zegt Kinkel tegen de architect De Vries, leider van het project City-link Amsterdam-Sarajevo. De Nederlandse regering, de gemeente Amsterdam en de Europese Commissie hebben gezamenlijk geld gestoken in de wederopbouw van een stadswijk, Hrasno, niet ver van de vroegere 'Snipers-alley', de straat waar sluipschutters jarenlang schoten op alles wat maar bewoog.

Ook De Vries heeft steun nodig. “Met drie miljoen Duitse marken per jaar begin je niet veel”, zegt hij. “In Bosnië is de D-mark het belangrijkste betaalmiddel.” Het bewoonbaar maken van een appartement kost zo'n 20 000 D-mark en dan praat De Vries nog niet eens over het herstel van daken en de verwijdering van asbest.

Europees commissaris Hans van den Broek, die de Duitse minister Klaus Kinkel op hemelvaartsdag tijdens een bliksembezoek aan Sarajevo vergezelt, stelt extra geld - ruim één miljoen gulden - per project in het vooruitzicht. Veel blije gezichten, maar een Bosnische journaliste merkt bitter op: “Als ik Nederlanders zie denk ik aan Srebrenica.”

De wederopbouw van Bosnië gaat niet snel genoeg, vinden Van den Broek en Kinkel. Vooral de laatste heeft haast; in Duitsland klinkt de roep om de terugkeer van Bosnische vluchtelingen steeds luider. Enkele Duitse deelstaten zijn al begonnen met het terugsturen van Bosniërs naar hun vaderland. Vorige maand bracht een eerste chartervliegtuig vluchtelingen, woonachtig in Beieren en Berlijn naar Bosnië, waar sinds het vredesakkoord van Dayton, eind 1995, officieel vrede heerst.

Maar de praktijk is anders. Eerder deze week reageerde Kinkel verontwaardigd op brandstichting in de Bosnisch-Kroatische stad Drvar. Huizen die door Serviërs verlaten waren, gingen in vlammen op. De bedoeling was duidelijk: die lui zijn niet meer welkom. De Europese Commissie spreekt over: “Een doelbewuste vernietiging van gebouwen” in Bosnië. Door burgers, die niet willen dat vluchtelingen terugkeren, omdat ze 'hun' gebied etnisch zuiver willen houden - een begrip uit de bijna vijf jaar durende oorlog in ex-Joegoslavië.

- Vervolg op pagina 5

Van den Broek: 'Donormoeheid' Bosnië VERVOLG VAN PAGINA 1

Het gezag in Bosnië doet te weinig om zulke praktijken tegen te gaan, is de opvatting in Brussel. En ook de samenwerking met de internationale gemeenschap, die miljarden spendeert aan de wederopbouw van het land, laat veel te wensen over. Die boodschap heeft Eurocommissaris Van den Broek in Sarajevo overgebracht aan het centrale gezag waarin moslims, Bosnische Serviërs en Kroaten vertegenwoordigd zijn. Het Servische lid van het presidentschap, liet het overigens afweten, tot ergernis van Kinkel en Van den Broek.

“Ons politieke signaal is, dat de internationale gemeenschap zich grote zorgen maakt over het trage tempo waarin Bosnië een federale staat wordt”, aldus Van den Broek. “Moslims tonen de neiging de anderen te domineren terwijl Kroaten en Serviërs blijven denken aan afscheiding”, aan aansluiting bij respectievelijk Kroatië en de Joegoslavische republiek.

Kinkel hield het leiderschap in Sarajevo voor: “Jullie moeten meer doen.” Als stok achter de deur hanteren de Europeanen een conferentie, om opnieuw geld in te zamelen. Oorspronkelijk voorzien dit voorjaar, ziet het er nu naar uit dat de 'donorconferentie' op zijn vroegst in juni wordt gehouden. Als de bijeenkomst al doorgaat, want er is volgens Van den Broek sprake van: 'Donormoeheid'. De gebrekkige samenwerking met de Bosnische leiders, en andere crises in de wereld (Albanië, Zaïre), hebben de aandacht doen verslappen. Vooral Duitsland is daar ongelukkig mee. Als de wederopbouw van Bosnië stagneert, loopt het terugsturen van vluchtelingen spaak. Want in de visie van Kinkel kun je niet eenvoudig Auf Wiedersehen zeggen tegen vluchtelingen als hen 'thuis' een ongewisse toekomst wacht. Hij is daarover in conflict met Duitse deelstaten, die het standpunt van Kinkel te mild vinden. Niet alleen kost de opvang van Bosnische vluchtelingen Duitsland zo'n drie miljard mark per jaar, maar er dreigen ook toenemende spanningen tussen de Duitse bevolking en buitenlanders. Duitsland heeft meer vluchtelingen uit de Balkan toegelaten dan enige andere EU-lidstaat. (Al hebben Zweden en Oostenrijk gemeten aan de omvang van hun bevolking, een groter aandeel geleverd, zoals Van den Broek fijntjes opmerkte).

Kinkel en Van den Broek zaten in Sarajevo niet op één lijn. Kinkel vindt, dat de Europese Commissie, die samen met de Wereldbank de wederopbouw van Bosnië ter hand heeft genomen, er meer vaart achter moet zetten. Van den Broek wijst er echter op, dat het vooral de Commissie is, die zich inspant om woningen te herstellen opdat vluchtelingen kunnen terugkeren. Hij verwacht dat in de loop van dit jaar dankzij Europese hulp huizen beschikbaar komen voor 50 000 personen. Maar hij erkent dat de programma's voor woningbouw uitgebreid moeten worden, evenals die voor werkgelegenheid en scholing.

Geld is volgens 'Brussel' echter niet het grootste probleem. “De meerderheid van de vluchtelingen kan onder de huidige omstandigheden niet terugkeren naar de gebieden waar zij vandaan komen, omdat ze daar minderheden vormen.” Daar stuiten ze op allerlei vormen van vijandigheid, waarvan brandstichting in woningen er slechts één is.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden