Review

'Onvolmaakt mooie' schetsen van architecten

Schetsen architecten nog? Zetten ze hun gedachten nog wel eens letterlijk op papier of heeft de computer het ouderwetse handwerk helemaal overgenomen? Het Architectuurcentrum Amsterdam vroeg het aan 130 architecten en werd bedolven onder de reacties. Pen, potlood, viltstift en penseel blijken nog lang niet afgezworen, al beperken de meeste architecten zich tegenwoordig tot wat vluchtige lijnen en snelle krabbels. Het potlood is er vooral om de eerste impressies en invallen vast te leggen, in een notitieblokje, in de kantlijn van een vergaderstuk of op een kotszakje in het vliegtuig. De prachtig uitgewerkte architectuurtekeningen zoals we die kennen van architecten als Berlage en Cuypers, behoren definitief tot het verleden, wordt duidelijk op de expositie die Arcam samenstelde van de dozen vol tekeningen en schetsen die ontwerpers opstuurden. Er zitten nog wel kunstwerkjes tussen, maar die zijn schaars. Hans Ruijssenaars bijvoorbeeld maakt ragfijne tekeningen die doen denken aan de schetsen van Leonardo da Vinci. Ook de kleurrijke schetsen -'om mijzelf en anderen te verleiden'- van Marlies Rohmer vallen op.

De meeste inzendingen overstijgen het niveau van krabbels en droedels niet. Toch geven ze met de begeleidende brieven een boeiend inkijkje in de werkwijze van architecten. Zo schetst Felix Claus continu: 'Krabbelen tijdens vergaderingen, woeste halen tijdens concept-overleg met ontwerpers op het bureau, en fijnere tekeningen om met mezelf te overleggen waar het concept naar toe gaat'. Herman Hertzberger is door onhandigheid met de computer 'helaas gedwongen om met de hand te tekenen'. Maar dat biedt ook voordelen: ,,Je kunt het overal doen, een stompje potlood is voldoende.'' Moshé Zwarts heeft naast de computer een vel papier waarop hij schetsjes maakt. Die gooit hij na gebruik direct weg. De schets die hij opstuurde moest hij dan ook uit de prullenbak vissen. Voor Jan Hoogstad is schetsen ook een 'therapeutische' bezigheid: 'denken met mijn handen, net als pianospelen'.

Sommige architecten zijn inmiddels zo vertrouwd met de computer dat ze zelfs geen brief meer durven te schrijven zonder de spellingcontrole. Voor Ira Koers was de handgeschreven brief al een hele opgave, bekent ze. ,,Ik heb er lijntjespapier onder gelegd, anders schrijf ik diagonaal.'' Zij schetst ook bijna nooit meer, omdat ze bij ruimtelijke modellen veel meer geïnspireerd wordt. ,,Achter de piepschuimmachine onder invloed van de bedwelmende gifdampen ontstaan de mooiste en onverwachte vormen, structuren en volumes.''

,,Hopelijk heb je wat aan deze rommel'', schrijft Koen van Velsen bij de eerste schetsen van een project in Eindhoven op losse gele memoblokpapiertjes. Een schets is onvolmaakt mooi, constateert Cees Dam, die op het kotszakje in het vliegtuig de eerste schetsjes voor de Kop van Zuid in Rotterdam maakte, geïnspireerd door de architectuur van Barcelona en Sevilla.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden