Onverwoestbare liefde voor de alt

Concoursen genoeg voor viool, en ook cellofestivals kenden we al, maar de altviool speelt zelden de hoofdrol. De Amsterdamse altvioliste Esther Apituley bedacht daarom het Internationaal Viola Viola Festival. 'De altviool is het hart van het orkest.'

'Het gaat tijdens de drie festivaldagen écht niet alleen over de altviool", zegt Esther Apituley. "Je moet het instrument zien als de hoofdrolspeler, die de ene keer bij een danser op bezoek gaat en de andere keer bij een dichter. Maar hij kan ook een figurantenrolletje hebben of helemaal uit beeld zijn. De alt en klassieke muziek vormen de rode draad, en daaromheen is er aandacht voor alles waar ikzelf in het dagelijks leven zo van geniet en waar ik de mensen graag voor wil interesseren: dans, theater, literatuur."

Esther Apituley zit tijdens het interview midden in de voorbereidingsdrukte. Op tafel in Amsterdam-Zuid een slordige bos tulpen, een pot thee, papieren, een laptop - speciaal voor het festival aangeschaft. Een vriendin die onmisbare hulp biedt met het draaiboek is net de deur uit en de volgende dient zich niet veel later aan. 'Dat scannen lukt niet. De vormgever moet nú het beeldmateriaal hebben.' Telefoon: 'Ja Charlie, hoi, nee, ik ben even in gesprek. Koop maar wat jij wil eten vanavond. Allemaal best.' "Dat was mijn dochter."

De altviool en klassieke muziek komen ruim aan bod, maar ook Tsjechië speelt een belangrijke rol op het festival, dat vandaag van start gaat in de Haarlemse Philharmonie en omstreken. Het Bohuslav Martinu Philharmonic treedt op, en de zangeres en (alt)violiste Iva Bittová. Politicus en schrijver Václav Havel, de beschermheer van het evenement, overleed afgelopen december. "Ik was in Praag op de dag dat hij stierf, iedere stoepsteen huilde, massale rouw. We brengen een ode aan Havel op het festival. Hans (Dagelet, de man van Apituley, FB) draagt 'Brieven aan Olga' voor, dat hij schreef in de gevangenis. Prachtig, ontroerend en geestig tegelijk. Tsjechië is het hart van Europa en de altviool is het hart van het orkest. De melancholische klank van het instrument zit ook in de Boheemse muziek."

Apituley brengt het Internationaal Viola Viola Festival op geheel eigen wijze, zoals ze wel vaker net anders dan anderen te werk gaat, bijvoorbeeld met haar Amsterdam Viola Quartet. Ze heeft de muziek uitgekozen op sfeer en een gemiddelde avond verloopt niet zoals we van de meeste concertavonden gewend zijn. "Het publiek gaat naar een muziektheatervoorstelling. Je wordt meegenomen van begin tot eind. Niet zo van: een werk van Janácek of Dvorák en dan klappen en buigen. Nee, alles loopt in elkaar over, een tapdanser duikt opeens op in een muziekstuk, enzovoorts."

"Ik wil natuurlijk mijn instrument onder de aandacht brengen, maar het gaat me er nog meer om klassieke muziek te promoten, vooral voor mensen die niet zo vaak naar een concert gaan, omdat ze het te plechtig vinden of bang zijn om te hoesten. Maar: het is niet eng, het is leuk! Wat te denken van 'Viola Madness', met Brigitte Kaandorp? Die voorstelling vliegt alle kanten op. Of 'Viola Blues'. En, heel belangrijk, er spelen veel kinderen mee. Amateurs en professionals treden gezamenlijk op." Een stiekeme droom van Apituley is om de volgende editie, over twee jaar, om te dopen tot een kinderfestival klassieke muziek. "Waarom niet? Dat lijkt me geweldig."

Hoe komt het dat de alt niet zo'n bruisende status heeft als bijvoorbeeld de viool?
"Ja, daar kun je over discussiëren. Mijn theorie is dat het door de geschiedenis van de altviool komt. Het instrument is gebouwd als tussenstem. De viool speelt de melodie, en de cello geeft tegengas. Nu nog wat in het midden, iets dat er een beetje tussenhangt. En ja, daar ga je al, een opvulinstrument dat lange lijnen biedt en een dienende functie heeft. De partij werd ook vaak uitgevoerd door mensen die niet zo goed viool konden spelen, want de noten zijn een stuk makkelijker."

Was u ook niet zo'n goede violist?
"Ik kreeg per ongeluk vioolles van een altist. En ik vond die hoge snaren op de viool zo piepen in mijn oor, dus speelde ik altijd laag. Na een paar lessen kreeg ik een alt in handen, en dat was het helemaal. De klank is omfloerst en mysterieus en heeft iets verslavends. Lekker hangen in de noten, dat je het jammer vindt dat je naar de volgende moet, dat gevoel past bij de altviool. "

Wat voor mensen zijn altviolisten?
"Altviolisten zijn bescheiden mensen, die liever in de schaduw staan dan op de voorgrond. Ik ben een slecht voorbeeld, want ik ben geen typische altviolist. Er zit violistisch gedrag in me: ik wil het instrument laten gelden, en laten horen wat het allemaal kan. In een strijkkwartet kom je zo nu en dan even langs, en dat vind ik toch te weinig. Ik voel een onverwoestbare liefde voor de alt, anders had ik hem al lang aan de wilgen gehangen."

Speciaal voor het festival richtte Apituley de Viola Big Band met twaalf altviolisten op. Er staan stands in de foyer van de Haarlemse concertzaal waar boeken van Havel worden verkocht en een vioolbouwer actief is. En er is een verleidingstent. "Voor een euro speelt er iemand speciaal voor jou een ode. Je kunt een instrument uitproberen in de C-room, genoemd naar de laagste snaar van de alt. Het moment dat je de c-snaar beroert, gaan er bellen rinkelen: wat is dit toch mooi! Die snaar voelt alsof ie jou wil omhelzen."

informatie: www.violaviola.nl

Internationaal Viola Viola Festival: 16 t/m 18 maart in Haarlem, met onder meer Masterclasses improviseren, 'Viola Madness' met Brigitte Kaandorp en werken van Beethoven en Vieuxtemps, Carte blanche met Paul Witteman en het Ragazze Kwartet, het grote Viola Viola Orkest (150 altviolisten) en 'Viola Blues' met muziek van Piazzolla, Glazoenov en David Popper.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden