Onverwacht theater wil Jacqueline Blom maken, met stukken die wringen en piepen.

'Theater maak je op de scène, niet aan de schrijftafel'', is het credo van de Vlaamse schrijver/theatermaker Arne Sierens. Het script van 'Meiskes en Jongens', een bizar sprookje over een ontwricht gezin, is bij het begin van de repetities dan ook niet meer dan een ruwe werkschets van losse fragmenten en hiaten.

Sierens en regisseuse Alize Zandwijk ontwikkelen de voorstelling op de vloer, aan de hand van improvisaties, tot iets dat het midden houdt tussen een onttakeld Tsjechov-drama en een surrealistische keukenmeidenroman. Die improvisaties, waarmee de basisschets wordt ingevuld èn veranderd, komen van de acteurs. Dat blijkt niet altijd even gemakkelijk.

,,Ik houd er ontzettend van, van improviseren,'' zegt actrice Jacqueline Blom (44) die de moeder van het gezin speelt, ,,maar wat ik in dit geval nogal lastig vond, was dat ik in het begin bijna geen tekst had die als een soort uitgangspunt kon dienen. Zomaar een opdracht uitvoeren kan ik moeilijk. Het moet eerst door, zoals ik dat noem, mijn persoonlijke systeem gaan voor ik ermee kan spelen. En ik moest erg aan Arne wennen. Wat hij bijvoorbeeld erg leuk vond, dat er heel veel over mijn personage gepraat werd, terwijl ik niet te zien was, dat vond ík juist níet leuk. Ik wilde spelen. Zoals een paard dat wil rennen.''

,,Arne gebruikt wat acteurs aandragen, schrijft in flarden en lapt alle mogelijke dramaturgische regels aan zijn laars. Hij speelt zo een spelletje met je verwachtingspatroon en zoekt daarbij naar een zekere achteloosheid in de taal. En dan - en dat was zeker in het begin heel moeilijk - heb je als Hollander een achterstand. Wat de Vlamingen aandroegen, dat pakte Arne onmiddellijk op, omdat hij precies begreep wat zij bedoelden en de betekenis van tussenwerpsels, -woordjes of -zinnetjes meteen aanvoelde. Bij mij gebeurde dat niet. Nuances in mijn zinnen ontgingen hem gewoon. Dan merk je dat er toch een behoorlijk verschil is tussen Vlaams en Hollands.''

,,Uiteindelijk heeft hij veel meer van de Vlamingen gebruikt dan van de Hollanders. Natuurlijk was dat niet zijn opzet, maar het is wel zo. Het is een Vlaamsige tekst. Alleen de zoons en ik, hun moeder, spreken Vlaams op zijn Hollands. Alsof het een andere tak van de familie is. Dat werkt. Soms ga ik zelfs even helemaal op Hollands over.''

Het is niet de eerste keer dat Jacqueline Blom zich in een grillig project begeeft: ,,Ik ben een veelvraat. Ik hou erg van klassieke stukken vanwege de taal, maar ik ben even dol op rare voorstellingen, projecten waar je moeilijk vat op krijgt. Zoals 'De val van Mussolini' van componist Dick Raaijmakers, en regisseur Paul Koek, dat we in '95 bij Hollandia hebben gedaan. Ik snapte er eerst niks van, van wat die man wilde. Daar stond ik dan met mijn loodgieterstas van acteren en dacht: welke tang moet ik in 's hemelsnaam pakken?! Ik zou op zijn muziek een slow motion-scène doen, maar ik ben geen danseres. Dus dan doe je enorm je best. Daarbij had hij een net iets te hoge balk geplaatst, waar ik mijn been overheen moest leggen. Zo, ook al deed je je uiterste best, ontstonden momenten van net niet kunnen. Het net niet volmaakte. En daar zocht hij naar.''

,,Vervreemdende factor was ook de speelplek. De voorstelling speelde zich af in een arena, waar het publiek van bovenaf op neer keek. Als acteur ben je gewend je te richten. Dat was hier onmogelijk. Je moest je laten bekijken. In mijn beleving werd 'De val van Mussolini' een soort associatieve trip. Geweldig om te doen.''

,,Al tijdens mijn schooltijd ontstond er een opwinding in mij als ik op het toneel stond. Dat heb ik nog steeds. Maar ik doe even graag televisie en film. Bij tv heb je wel de heel-snel-klaar-afdeling, maar het positieve is de lage drempel, waardoor een prachtserie als 'Oud Geld' zoveel kijkers kon trekken. Wat mij in film vooral aantrekt is de gelijkwaardigheid: de hele hoge concentratie die de hele ploeg tegelijk, van acteur tot camera- of geluidsman, moet opbrengen om een goede opname te maken. Dat is een gezamenlijk belang. En fantastisch is, dat je mag acteren, tenminste bij de meeste regisseurs met wie ik heb gewerkt. Dat wil zeggen dat de camera met jou meegaat in plaats van andersom, zodat je het weerbarstige, de achterkant van een personage kan laten zien.''

,,Ik zou niet bij een traditioneel gezelschap kunnen zitten, omdat ik weet dat er teveel andere dingen mogelijk zijn. En dat wil ik kunnen doen. Bij het Nationale Toneel heb ik een poos klassieke dingen gedaan en daar veel van geleerd. Toen begon het te jeuken en ben ik naar Hollandia gegaan. Daarom heb ik het nu ook zo naar mijn zin bij het Ro theater met Guy Cassiers, Alize Zandwijk en straks Pieter Kramer, omdat zij vrij onverwacht theater maken, avontuurlijk. En daar houd ik van.''

,,Theater moet wel ergens over gaan. Er gaat al zoveel over niks. Maar het hoeft niet op een zware manier. Humor wordt teveel uitgeschakeld. 'Meiskes en jongens' is grappig. Persoonlijk vind ik dat heel fijn, omdat sommige serieuze theatermakers menen dat zoiets dan oppervlakkig en onbelangrijk is. Intussen wringt, piept en schuurt het stuk, ook in de manier waarop het gespeeld en verteld wordt. Simultaan soms: twee scènes tegelijk, de ene wat meer op de voorgrond, de ander op de achtergrond. Zo loopt er de minnares van mijn echtgenoot rond, wat ik niet mocht weten. Dan ontstaat door die simultane scènes een soort ontkennende werkelijkheid.''

,,Esther Scheldwacht speelt dat verleidelijke meisje, en net een beetje uitvergroot dat soort gedrag waar je mee wordt doodgeslagen in de reclame. Typisch Alize Zandwijk om voor die rol een actrice te nemen die een stuk ouder is dan deze Tania. Dat accentueert het raffinement waarmee Esther al die sexy poses juist op de hak neemt in plaats van imiteert-zonder-commentaar, zoals dat te vaak gebeurt. Ik zou het soms wel willen uitschreeuwen: geef commentaar, gebruik die grijze massa daarboven.''

'Meiskes en jongens' speelt op het landgoed van een steenrijke kousenfabrikant met zijn vrouw en twee onaangepaste zonen. Als twee meisjes daar op een dag argeloos binnenstappen voor een zwempartij, blijkt dat het bezit van de minnaar van een van de twee.

Het is de basis voor een totale ontsporing van de toch al gespannen relaties. Concrete inspiratiebron voor Sierens was onder andere de Belgische koninklijke familie, een milieu waar, volgens hem, een enorme spanning heerst tussen het beeld aan de buitenkant en dat aan de binnenkant. Van buiten glitter en glamour, van binnen koud en verwaarloosd.

,,Leed achter de coniferen,'' noemt Jacqueline Blom het, of: ,,Kabouterleed van de verwende en verworden westerse mens, die niet meer wordt gedreven door noodzaak, maar een beetje zit te kloten in de opvoeding. Je ziet dat wel meer: een paar generaties hebben hard gewerkt om het voor elkaar te krijgen - een groot huis met zwembad - en de generatie daarop degenereert al. Ze zijn impotent, handelen niet. Pure lethargie. Een beetje vergelijkbaar met dat geroep van mensen die naar het buitenland willen verhuizen. In plaats van, als hen hier iets niet bevalt, tegen zichzelf te zeggen: Doe er iets aan! Met onvolmaaktheid moet je leren omgaan.''

,,Deze ouders zijn decadente non-opvoeders. Nooit duidelijk 'ja' of 'nee' zeggen. De moeder verheft ook nooit haar stem. Het is een bizar wezen dat als karakter ver van mij af staat. Ik heb haar wat extraverter gemaakt en, als tegenkleur van haar hautaine houding, onhandigheidjes in haar gedrag ingebouwd, zoals een doodgewone schroefdop niet kunnen losdraaien. Dat is het leuke van werken met een regisseuse als Alize, die net als Arne liefst vanuit improvisaties monteert. Je kunt telkens iets anders uitproberen. De voorstelling, die we net twee weken in Brussel hebben gespeeld, blijft daardoor in beweging. En fragmentarisch. Er is wel een structuur, maar nog steeds wordt er elke avond door ons geïmproviseerd.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden