Onverwacht, onverklaarbaar

Sandro Veronesi is misschien nóg meesterlijker op de korte baan

Korte verhalen vallen niet erg in de smaak bij de grote Italiaanse uitgevers. Zelfs bestseller-auteur Niccolò Ammaniti kreeg de afgelopen twintig jaar regelmatig te horen dat hij maar beter een roman kon schrijven. Toch publiceerde de eigenzinnige Ammaniti onlangs een goed verkopende bundel verhalen, waarvan de meeste inderdaad al tijden op de plank lagen. Het toeval wil dat ook romancier Sandro Veronesi onlangs op 52-jarige leeftijd debuteerde als verteller van korte verhalen. In 'Misplaatste kussen' bracht de andere ster van de Italiaanse letteren een veelzijdige verhalenoogst van enkele decennia bijeen. Ook deze bundel is erg goed ontvangen. Sommige Italiaanse critici noemden het zelfs een meesterwerk.

Liefhebbers van romans als 'In de ban van mijn vader', 'Kalme chaos' en 'XY' zullen in de verhalen veel thema's en verhaalsituaties herkennen: het toeval, het onverklaarbare en het kwaad, maar ook de moeizame relaties tussen mannen en vrouwen en tussen de leden van een familie. Net als in zijn romans besteedt Veronesi ook in zijn verhalen opvallend veel aandacht aan vaderfiguren: hoe diep bepaalt de vader ons eigen leven? Hoe moeilijk is het om tegenwoordig zelf vader te zijn? Vooral dat eerste verbeeldt hij subliem in enkele 'vaderverhalen' van de bundel: 'Voorspelling', 'Niet voor niets gestorven' en 'Het zal worden zoals het was'. Daarnaast verrast Veronesi ook met thema's en invloeden die in zijn romans niet of minder naar voren komen.

Deze minder bekende maar daarom zeker niet minder boeiende Veronesi is - naast Alberto Moravia en Carlo Emilio Gadda - vooral beïnvloed door de tegendraadse meesterverteller Federigo Tozzi (1883-1920). Dat zien we overduidelijk in 'De woede van het lam', waarin de elfjarige hoofdpersoon zich op onverklaarbare wijze laat overhalen om te testen of een schildpad bestand is tegen de kogeltjes van zijn geweer. Hij wil het eigenlijk niet en hij weet zelf niet waarom hij het doet, maar toch schiet hij op het schijnbaar ondoordringbare schild. Een van onze 'mysterieuze handelingen', zou Tozzi zeggen. Wat volgt is een haast onleesbare doodsstrijd van het gewonde reptiel en wanhopige, vergeefse pogingen van de schutter - doodschieten, verdrinken, levend begraven - om het arme beest zo snel mogelijk uit zijn lijden te verlossen. Dit Kwaad, dat zich niet meer laat beteugelen, blijft de jonge dader achtervolgen.

De weerbarstige Tozzi schuilt ook in andere verhalen over onverwachte, onverklaarbare alledaagse handelingen, voorwerpen en gebeurtenissen, hoewel die bij Veronesi toch ook tot onverwachte positieve ontwikkelingen kunnen leiden. Zo wordt een naar binnen gegooide elegante gele vrouwenschoen een geheimzinnige wake-up call voor een emotioneel uitgedoofde hoofdpersoon. En ook de pijnlijke verdwijning van een onmisbare talisman in de vorm van een unieke aansteker, zoek geraakt in 'de buik' van een auto, helpt de bezitter uiteindelijk verder op zijn levensweg: "De pijn verdwijnt, het berouw vertroebelt, de contouren van de herinnering vervagen, en het mysterie van het leven, dat zoveel groter is dan alle losse stukjes bij elkaar, verdooft en verzoent."

Een stemmige invloed, die vooral meeklinkt in het imposante openingsverhaal over het ziekbed en de dood van Veronesi's eigen vader, is die van het bijbelboek Openbaring van Johannes. De openingszin van 'Voorspelling' grijpt je meteen bij de keel: "Ik weet wie je bent, Alessandro Veronesi, ik ken jouw ziel, en ik voorzeg je dat jij je uiterste best zal doen en je ervoor zult inzetten dat je vader niet sterft in een ziekenhuisbed, maar, volgens zijn wens, in zijn eigen bed, in de vertrouwdheid van zijn eigen woning." Deze verteltrant, met de gebeitelde, inderdaad apocalyptische toon, houdt tot het eind stand en geeft aan deze privétragedie een huiveringwekkende meerwaarde die de persoonlijke dimensie ontstijgt.

Met regelmaat brengt Veronesi ons oog in oog met iets wat groter en ongrijpbaarder is dan louter personages en plot. En uiteindelijk blijven we achter met alle 'losse stukjes' van 'het mysterie van het leven' en het knagende gevoel van een totaal gebrek aan overzicht, laat staan controle. Hierom, en ook vanwege hun formele perfectie is Veronesi in deze verhalen misschien nog wel groter dan in zijn romans.

Sandro Veronesi: Misplaatste kussen. Uit het Italiaans vertaald door Rob Gerritsen. Prometheus, Amsterdam; 208 blz. €17,95

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden