Onverstandig dat kabinet burger beroep op Grondwet misgunt

Wie moet het laatste woord hebben over de rechtsgeldigheid van de wetten die regering en parlement samen maken? Is dat de rechter, of is dat de wetgever zelf? Voor deze principiële vraag staat de Eerste Kamer als zij morgen moet stemmen over een voorstel van GroenLinksaanvoerster Halsema.

Die stelt voor om de rechter de bevoegdheid te geven te beoordelen of wetten in overeenstemming zijn met delen van de Grondwet. Het gaat daarbij om grondrechten waarop burgers zich rechtstreeks kunnen beroepen, zoals het non-discriminatiebeginsel en de vrijheid van meningsuiting.

Zulke constitutionele toetsing door de rechter is nu verboden. Volgens de Grondwet heeft de wetgever het laatste woord. Besluit de wetgever dat een wet die hij aanneemt in overeenstemming is met de Grondwet, dan is dat zo, rechterlijke toetsing zou het primaat van de politiek ondergraven.

De andere opvatting – die het laatste woord bij de rechter legt – wint echter veld. Dat blijkt uit adviezen die de laatste jaren zijn verschenen, uit posities die vorige kabinetten hebben ingenomen, en uit het feit dat een grote meerderheid in de Tweede Kamer – alleen het CDA was tegen – in 2004 heeft ingestemd met Halsema’s voorstel. De wetgever is niet perfect, redeneren zij. Daarom is het voor de rechtsbescherming van de individuele burger goed dat de rechter mag beoordelen of een wetsbepaling niet strijdig is met grondwettelijk vastgelegde burgerrechten.

Voor die opvatting is veel te zeggen. Een zorgvuldige voorbereiding van wetgeving, met advisering door de Raad van State, is niet altijd een garantie voor een zorgvuldig eindproduct. Daarbij komt dat de rechter al meer dan vijftig jaar mag uitmaken of Nederlandse wetten strijden met grondrechten die vastliggen in internationale verdragen, zoals het Europees verdrag voor de rechten van de mens. Vooral sinds de jaren zeventig heeft de rechter al vele honderden van dit type zaken behandeld. Dat wetten wel aan die verdragen en niet aan de Grondwet mogen worden getoetst wordt dan ook steeds minder goed verdedigbaar.

Tijdens het debat in de Eerste Kamer over het voorstel-Halsema, vorige week, verraste minister Ter Horst met de mededeling dat het kabinet, anders dan het vorige, het verbod op toetsing van wetten aan de Grondwet wil handhaven. De Eerste Kamer zou er goed aan doen om, net als de Tweede Kamer eerder heeft gedaan, de Grondwet op dit punt te helpen wijzigen, zodat toetsing wel mogelijk wordt. Die Grondwet krijgt dan meteen ook wat meer betekenis voor de burger.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden