Onverschrokken gevecht ter wille van de rechtvaardigheid

Veel Zimbabwanen sidderen voor de geheime dienst. Mensenrechtenadvocate Beatrice Mtetwa spreekt ze gewoon aan. Tegen de klippen op stelt Mtetwa misstanden aan de kaak: „Soms voel ik me een dief van mijn klanten.”

Soms zie ik vanuit mijn kantoor de geheim agenten in hun auto zitten. Dan bel ik hun baas, dat hij een beter team moet sturen dan deze beginners.” In de tuin van haar huis in de chique wijk Mount Pleasant in de Zimbabwaanse hoofdstad Harare vertelt Mtetwa lachend anekdotes, met een glas limonade in de hand.

„Of ik ga na werktijd zelf op ze af. Dan vertel ik dat ik naar huis ga rijden, en via welke route. Ik vertel ze dat ze me best mogen volgen, maar dat ze tijd zullen besparen als ze direct aan hun baas vertellen wat ik die avond ga doen.” Op andere dagen staan ze voor haar ommuurde huis. „Dan vraag ik of ze voor mij komen of voor de buurman, die bij een krant werkt.” Meestal is de reactie trouwens iets van: ’Waar hebt u het over?’

Dat de advocate (48) niet bang is voor de terreur van de regering-Mugabe lijkt haar grootste kracht. „Als ze me bedreigen, dreig ik op mijn beurt alles openbaar te maken.”

Tot 2000 had Zimbabwe een uitstekend rechtssysteem. In hoger beroep kregen advocaten in mensenrechtenzaken nog regelmatig gelijk. Nu zijn de hogere rechters ’gezuiverd’. Nieuwe rechters zijn benoemd op politieke gronden, omgekocht met Mercedessen, terreinwagens en boerderijen die van anderen zijn afgenomen.

„Het hele Hooggerechtshof is amper gekwalificeerd voor het werk. Ze doen daar wat ze denken dat de regering wil.”

Mtetwa verdedigde veel journalisten, onder andere van de Daily News, de laatste onafhankelijke krant. Die weigerde een vergunning aan te vragen zoals verplicht werd onder nieuwe, draconische mediawetten.

Vorig jaar daagde ze de regering uit door te eisen dat ook de miljoenen Zimbabwanen die het land ontvlucht zijn, zouden mogen stemmen bij de verkiezingen. „Onze soldaten in Congo en het ambassadepersoneel mochten namelijk wel stemmen. De uitspraak van het Hooggerechtshof was ’nee’. Maar er komt nooit een toelichting bij het vonnis”, zegt Mtetwa verontwaardigd.

Net zo ongrondwettelijk als de veroordeling van de blanke parlementariër Tony Bennett door het parlement, nadat hij in functie een minister had geduwd. Hij kreeg twaalf maanden cel. „Van de gekken dat op die manier de regeringspartij een oppositielid kan veroordelen.” Bennett moest uiteindelijk acht van de twaalf maanden uitzitten. In mei wees Zuid-Afrika zijn verzoek om politiek asiel af.

Over de oppositie, het Movement for democratic change, is Mtetwa evenmin te spreken. „Nooit heeft het een alternatief plan, of een langetermijnvisie. Ze hadden met gemak in opstand kunnen komen over de operatie ’Weg met het Vuil’, waarbij het regime honderdduizenden dakloos maakte. De oppositie deed niets.”

Haar werk doen vindt advocate Mtetwa eerlijk gezegd een frustrerende bezigheid. „Ik voel me net een dief van mijn klanten, want ze gaan toch verliezen.” Ze zet door, ’omdat het moet’. „Je dwingt de regering te reageren. En ooit komt er een betere tijd, waarin we bewijzen nodig hebben. Oud-minister Moyo ontkent nu bijvoorbeeld alles wat hij gedaan heeft. Maar wij hebben de beëdigde verklaringen van alles wat hij gezegd heeft.”

Mtetwa denkt dat verandering in Zimbabwe alleen van binnenuit regeringspartij Zanu-PF kan komen. „Ook al zijn veel leden bang voor Mugabe. Terecht, want hij kan je tot niets reduceren, mocht je bedreigend worden.” Toch wordt de kring om de grote leider steeds kleiner: „Hij vertrouwt niemand meer. Er zitten nu militairen in Zanu-PF, allen van Mugabe’s Zezuru-clan. Hoge rechters, politiecommissarissen, hoge ambtenaren, de legertop. Allemaal Zezuru.”

Bijzonder teleurgesteld is ze over de Afrikaanse Unie, die vooral zwijgt over de misstanden in Zimbabwe. „Is dit de beroemde wederzijdse controle van Nepad, het Nieuwe, democratische Afrika? Terwijl druk vanuit Afrika zo goed zou zijn. Juist die is voor Mugabe heel moeilijk te weerstaan.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden