Onverschrokken activiste werd voortdurend bedreigd

Haar kennis van zaken en charisma maakten Berta Cáceres tot een tegenstander van formaat in milieu- en mensenrechtenkwesties.

De tragiek van de gewelddadige dood van Berta Cáceres is dat die niet als een verrassing kwam. Haar familie, haar vrienden en de Hondurese milieu- en mensenrechtenactiviste zelf hielden er ernstig rekening mee dat ze door moordenaarshand zou vallen. Dat gebeurde afgelopen donderdag in haar woonplaats in La Esperanza in het westen van het land: onbekenden drongen het huis van Cáceres binnen en doodden haar. Ze zou een dag later 43 jaar geworden zijn.

Berta Cáceres was oprichter van Copinh, een koepelorganisatie die opkomt voor de belangen van inheemse gemeenschappen in Honduras. Ze was vooral het boegbeeld van het verzet tegen de aanleg van de Agua Zarcadam in de rivier Gualcarque. De hydro-elektrische dam dreigt grote gevolgen te hebben voor de Lenca-bevolking. De rivier moet over een lengte van drie kilometer verlegd worden, waardoor er problemen ontstaan voor de watervoorziening en de Lencas in hun bestaan geraakt worden.

Volgens internationale verdragen moet de lokale bevolking geraadpleegd worden bij dergelijke grote projecten. Dat is bij het plan voor de Agua Zarcadam niet gebeurd. Voor de indiaanse Lencas heeft de Gualcarque bijna een heilige betekenis. Onder aanvoering van Berta Cáceres is er op velerlei fronten actie gevoerd tegen de dam, ook op juridisch gebied. En gedurende lange tijd hebben demonstranten de toegang tot het project geblokkeerd. Het werk is daardoor een tijd stilgelegd. Twee weken geleden nog zijn honderd demonstranten opgepakt.

Drie jaar geleden werd een collega van Cáceres bij een betoging gedood. Dat was voor de Chinese onderneming Sinohydro, een van de aannemers, aanleiding zich uit het project terug te trekken. Maar een consortium van Hondurese bedrijven gaat ermee door, gesteund door de regering. Internationale banken en investeerders zijn betrokken bij de financiering, waaronder de Nederlandse Financierings-Maatschappij voor Ontwikkelingslanden.

Vorig jaar werd Berta Cáceres voor haar inzet beloond met de Goldman Environmental Prize, een hoge internationale onderscheiding voor individuen en organisaties die zich - soms met grote risico's - inzetten voor bescherming van de natuurlijke omgeving; het wordt ook wel de 'groene Nobelprijs' genoemd. De activiste zei bij de uitreiking dat ze regelmatig bedreigd wordt: "Ze volgen me voortdurend, dreigen me te ontvoeren en te doden." Maar ze piekerde er niet over om te stoppen met haar werk.

De Organisatie van Amerikaanse Staten (OAS) had de regering van Honduras gelast maatregelen te nemen om de veiligheid van Cáceres te garanderen. Maar tijdens de moordaanslag was er geen bewaking. De Hondurese minister van veiligheid gooide het op een misverstand en zei dat Cáceres bij de autoriteiten een ander huis als haar woning had opgegeven. Familieleden ontkenden dat en spraken ook de lezing van de regering tegen dat het om een roofoverval was gegaan; in hun ogen was het een gerichte politieke moordaanslag.

Berta Cáceres, moeder van vier kinderen, had het actievoeren niet van een vreemde. In de roerige jaren zeventig, toen er in vrijwel alle Midden-Amerikaanse landen onrust was, was haar moeder Berta Flores, vroedvrouw van professie, betrokken bij de opvang van vluchtelingen uit El Salvador waar een bloedige burgeroorlog gaande was.

Tijdens haar studententijd in de jaren negentig richtte Berta Copinh op, samen met haar toenmalige echtgenoot Salvador Zúniga. Haar kennis van zaken, charisma, vermogen om mensen te mobiliseren en vooral haar onverschrokkenheid maakten Berta tot een tegenstander van formaat van de mensen die het project willen doordrukken. Voor de nabestaanden staat het vast dat de opdracht tot de moord uit die kring kwam.

Berta Isabel Cáceres Flores werd geboren op 4 maart 1973 in La Esperanza, Honduras; ze stierf daar op 3 maart 2016.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden