Review

Ontwortelden op doorreis (Gerectificeerd)

Argentinë was in de 19de eeuw een reisdoel van Europese immigranten. Edgardo Cozarinsky reconstrueert hun geschiedenissen in negen weemoedige fragmenten.

Zopas is 'Emigrantenhotel' verschenen, het prozadebuut van de Argentijn Edgardo Cozarinsky, die al sinds de jaren zeventig in Parijs woont en vooral bekendheid geniet als filmregisseur. De negen prachtig geschreven verhalen ademen een weemoedige, poëtische sfeer.

Sinds de 19de eeuw heeft Argentinië als een kruispunt van overwegend Europese migratiestromen gefungeerd. Familiegeschiedenissen zijn er ingewikkeld, want zelfs binnen één generatie heeft niemand dezelfde nationaliteit. Ook Cozarinsky's verhalen worden bevolkt door ontwortelden op doorreis, 'wier enige hoop hun verleden is', aldus Nabokov, die het kon weten. Vaak zijn ze van Oost-Europese origine, net als de schrijver zelf.

Dat is het geval in 'De bruid van Odessa'. Niet zijn vrouw vergezelt de pasgetrouwde joodse hoofdpersoon Daniel op zijn overtocht naar Buenos Aires, want zij durft de reis niet aan; wel het wildvreemde Russisch-orthodoxe meisje dat hij bij toeval in de haven van Odessa ontmoet. Deze identiteitswissel met vérstrekkende gevolgen wordt zorgvuldig geheimgehouden voor kinderen en kleinkinderen, tot een verre nazaat achter de waarheid komt en zo op slag letterlijk iemand anders wordt.

Ook in het titelverhaal zijn de personages niet noodzakelijk wie ze lijken. In 1940 zette het stoomschip Nea Hellas vanuit Lissabon koers naar New York, met beroemde kunstenaars als Alfred Döblin, Heinrich Mann en Alma Mahler aan boord. Maar anno 2000 heeft de verteller vooral oog voor twee andere passagiers, namelijk zijn grootouders. Zijn Amerikaanse grootmoeder was tijdens de Burgeroorlog naar Spanje getrokken, en trouwde vóór de terugreis met een Duitse student. Maar met welke student? Wie van haar twee Duitse boezemvrienden nam ze mee? Vermoedelijk heeft de een zijn paspoort afgestaan aan de ander, omdat joden destijds makkelijker asiel kregen in de VS. Bij nader inzien krijgen begrippen als jood, Duitser of Argentijn hierdoor een wel zeer betrekkelijke inhoud.

Van zijn landgenoot en leermeester Jorge Luis Borges leerde Cozarinsky dat je niets hoeft te verzinnen. Zoals het eigen leven van mensen vensters opent op dat van anderen, liggen ook teksten op snijpunten van andere teksten en voeden ze zich met strategisch gekozen citaten. Volgens die literatuuropvatting kan de lezer zelf wel met het hem aangereikte fragmentarische materiaal aan de slag, en verdienen vakkundig gecomponeerde verhalen de voorkeur boven uitgesponnen romans. Die les heeft Cozarinsky ter harte genomen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden