Ontwikkelingswerk blijkt geen wondermiddel tegen migratie

Een migrant uit Niger verschuilt zich in een opvangcentrum in Algerije uit angst uitgezet te worden. Beeld AFP

Het effect van ontwikkelingssamenwerking op ongewenste migratie is beperkt, zegt Buitenlandse Zaken.

Het tegengaan van ongewenste ­migratie is een belangrijk doel ­geworden van ontwikkelingssamenwerking. Maar de resultaten van dit beleid zullen beperkt zijn. ‘Verwacht er geen wonderen van’, schrijft de ­directie Internationaal Onderzoek en Beleidsevaluatie (IOB) van het ministerie van buitenlandse zaken in een nieuwe studie.

De meeste mensen willen helemaal niet migreren, is de gedachte achter het beleid van minister Kaag van buitenlandse handel en ontwikkelingssamenwerking. Ze worden gedwongen door armoede, werkloosheid, conflicten en klimaatverandering. Als we die ‘grondoorzaken’ wegnemen, is het idee, vermindert de ­irreguliere migratie. Hierbij gaat het om mensen zonder de vereiste papieren.

Hogere welvaart

De kennis is nog vrij beperkt, meldt IOB op basis van literatuuronderzoek, en bovendien verschillen wetenschappers van mening over het effect van ontwikkelingswerk op migratie.

Verschillende migratiespecialisten melden het omgekeerde effect: dat de ontwikkeling van een land juist tot meer migratie leidt. Een ­hogere welvaart, beter onderwijs en hogere inkomens vergroten niet ­alleen de mogelijkheid om te migreren, maar ook de wens daartoe. Pas als landen een bepaald ontwikkelingsniveau hebben bereikt zoals Brazilië of Algerije, neemt de belangstelling voor emigratie af en trekt een land ­migranten aan.

Irreguliere migratie

Naast welvaartsverschillen spelen andere factoren een rol bij migratie, zoals conflicten en onderdrukking. In haar beleidsnota ‘Investeren in perspectief’ noemde minister Kaag de inzet voor stabiliteit, armoedebestrijding en inclusieve groei ‘een langetermijninvestering in het tegengaan van irreguliere migratie’. De Nederlandse ontwikkelingssamenwerking is zich meer gaan richten op de instabiele regio’s West-Afrika/Sahel, de Hoorn van Afrika, het Midden-Oosten en Noord-Afrika. Het kabinet trekt 128 miljoen euro per jaar extra uit voor opvang in de regio, 25 miljoen voor migratiesamenwerking en 80 miljoen voor de aanpak van de oorzaken van armoede, migratie en terreur.

Irreguliere migratie is lastig te meten. Schattingen lopen uiteen van 10 procent tot een derde van de totale migratie. Na een piek in 2015 is het aantal illegale binnenkomsten in de Europese Unie weer flink gedaald, volgens Frontex, het Europese agentschap voor grens- en kustbewaking.

Onderwijs

In 2017 leefde 3,4 procent van de wereldbevolking niet in het geboorteland. In Afrika ten zuiden van de Sahara ligt de migratie naar een ­ander continent op een laag niveau, namelijk minder dan 1 procent. Maar gezien de verwachte bevolkingsgroei op het continent, naar 2 miljard mensen in de komende dertig jaar, zal het aantal migranten toenemen.

Om migratie uit meer ontwikkelde landen af te remmen, is samenwerking op het terrein van handel en investeringen, in combinatie met ­afspraken over tijdelijke migratie, het meest kansrijk, meldt IOB. In armere landen is ontwikkelingssamenwerking effectiever. IOB noemt de bevordering van onderwijs verstandig, net als de ontwikkeling van arbeidsintensieve sectoren, zoals de agrarische sector en moderne diensten. Daarbij is het zinnig om in Afrika bij te dragen aan landrechten, rechtsbescherming, infrastructuur en financiering.

Maar de onafhankelijke onderzoeksdienst waarschuwt voor overspannen verwachtingen. “De rol van donoren is nu eenmaal beperkt in verhouding tot de omvang van het probleem van de miljoenen jongeren die jaarlijks zonder perspectief de ­arbeidsmarkt betreden.”

Lees ook:

VN-baas is bezorgd: Politiek klimaat bemoeilijkt ontwikkelingswerk

Het interview met  Achim Steiner, de hoogste baas van UNDP, de grootste ontwikkelingsorganisatie van de Verenigde Naties. Geen honger in 2030 is een van de ontwikkelingsdoelen van de Verenigde Naties. Om die te halen, moeten landen wel blijven samenwerken, zegt hij.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden