Ontwikkelingshulp moet voortaan migratie en terreur voorkomen

Minister Sigrid Kaag Beeld ANP

Als Afrikanen perspectief krijgen, stappen ze minder snel in een bootje, zegt minister Sigrid Kaag van ontwikkelingssamenwerking.

Het Nederlandse ontwikkelingswerk wordt de komende jaren nadrukkelijk gekoppeld aan doelen die voor Nederland belangrijk zijn. Zoals het tegengaan van ongewenste migratiestromen en het voorkomen van terreur. Dat eigenbelang geldt ook voor het bedrijfsleven: de aanpak van het klimaatprobleem in ontwikkelingslanden kan Nederlandse bedrijven veel geld opleveren.

In de beleidsnota ‘Investeren in perspectief’ die minister Kaag (D66) van buitenlandse handel en ontwikkelingssamenwerking vandaag in Den Haag presenteerde, zijn de ontwikkelingsdoelen van de VN leidend. Het gaat om universele doelen die in 2030 moeten zijn bereikt. Zoals geen honger, goed onderwijs, vrouwen en mannen gelijk, fatsoenlijke banen, schoon water en klimaatbeheersing. Daarom staan mensenrechten wat haar betreft centraal.

Maar deze Sustainable Development Goals zijn ook van cruciaal belang voor Nederland. Ze vormen “de ultieme preventieagenda”, schrijft de minister in de beleidsnota. “Hieraan werken is een investering in het voorkomen van conflict en instabiliteit, kernpunt van het vernieuwde beleid.”

Eigenbelang? Minister Kaag spreekt bij de presentatie van ‘een klassieke win-win’. “Opkomen voor de welvaart en stabiliteit van anderen heeft een positief effect op het welzijn van de Nederlander."

Meer aandacht voor West- en Noord-Afrika

Armoede, conflict, terreur, klimaatverandering, bevolkingsgroei en migratie zijn problemen die nauw samenhangen, volgens de minister. Het ontwikkelingswerk gaat zich richten op landen ‘in de nabijheid van Europa’ die daarmee worstelen, zoals West- en Noord-Afrika, de Sahel, de Hoorn van Afrika en het Midden-Oosten.

Het kabinet steekt daar jaarlijks 60 miljoen euro in (beroeps)onderwijs- en werkprogramma’s voor jongeren. Als zij meer perspectief hebben, stappen ze minder snel in een bootje naar Europa, zegt Kaag, verwijzend naar de migratiestroom van de laatste jaren. Nederland gaat ook 290 miljoen euro extra uittrekken voor noodhulp en opvang in de regio.

Ontwikkelingslanden merken nu al de negatieve gevolgen van klimaatverandering. Om ze weerbaarder te maken, komt er een klimaatfonds van 40 miljoen euro per jaar. Het is de bedoeling dat Nederlandse bedrijven met innovatieve, technologische oplossingen nieuwe markten aanboren.

Gendergelijkheid belangrijk 

Bij het zakendoen met ontwikkelingslanden komt er meer aandacht voor kinderarbeid en het bevorderen van een leefbaar loon. Ook moeten bedrijven ervoor zorgen dat hun hele productieketen op orde is. Nederland probeert dit via convenanten te bereiken, hierbij werken overheden, bedrijven, vakbonden en ngo’s samen. Dit systeem wordt volgend jaar geëvalueerd.

Gendergelijkheid wordt voortaan met kapitalen geschreven: de versterking van de positie van vrouwen en meisjes is de rode draad in al het beleid. Het gaat om het stimuleren van vrouwelijk leiderschap, maar ook om betere bescherming voor vrouwen in conflictsituaties of crises. Door de affaire bij Oxfam op Haïti kwamen dit jaar misstanden aan het licht in de hulpverlening.

Tegenover alle grote problemen staan ook positieve ontwikkelingen, merkt minister Kaag op. Niet eerder verbeterden de leefomstandigheden voor zo’n groot deel van de wereldbevolking als in de afgelopen 25 jaar. Spectaculair is de daling van het aantal mensen dat in extreme armoede leeft: van 1850 miljoen mensen in 1990 naar minder dan 700 miljoen nu. Vooral Aziatische landen maakten een grote sprong voorwaarts.  "Dankzij de vooruitgang kunnen we de middelen voor internationale samenwerking nu meer geconcentreerd inzetten in gebieden waar de achterstand nog erg groot is."

Handel en mensenrechten

Wat die middelen betreft: het kabinet komt de internationale afspraak om 0,7 procent van het bruto nationaal product te besteden voorlopig niet na. Het percentage loopt in vier jaar terug van 0,59 naar 0,54 procent. Kaag: “Dat is meer dan de vorige kabinetsperiode. Toen zaten we onder de 0,5 procent.” Farah Karimi, algemeen directeur van Oxfam Novib, vindt het budget teleurstellend gezien de goed draaiende Nederlandse economie.

Ontwikkelingsorganisatie ActionAid en campagne-organisatie One zijn positief over de aandacht voor vrouwenrechten en onderwijs. Maar ze zijn ook bezorgd omdat het kabinet ontwikkelingssamenwerking als verdienmodel ziet. Beleidsadviseur Maria van der Heide van ActionAid vreest dat de promotie van Nederlandse bedrijvigheid in het buitenland de rechten van lokale bewoners ondermijnt. Ze verwijst naar berichtgeving van Trouw over Nederlandse bedrijven die aan een sojaroute door de Amazone in Brazilië werken. Deze week daagde een inheemse bevolkingsgroep uit Honduras de Nederlandse investeringsbank FMO voor de rechter.

Gevraagd naar de spanning tussen handel en mensenrechten zegt minister Kaag dat misstanden niet te voorkomen zijn. “We moeten er lessen uit trekken, scherp toezicht houden en corrigerende maatregelen nemen. Als de wereld perfect was, dan zouden we ook geen ontwikkelingsgeld investeren.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden