Ontwapenaar in Noord-Ierland: pak ze de geweren af en vernietig die

Nu de Amerikaanse bemiddelaar George Mitchell zijn elf weken vergende verzoeningsmissie in Noord-Ierland erop heeft zitten, valt alle gewicht nu op de schouders van John de Chastelain. Aan deze Canadese generaal b.d. de taak als voorzitter van de onafhankelijke ontwapeningscommissie de Noord-Ierse paramilitaire terreurbewegingen zover de krijgen dat ze hun wapens inleveren, of ten minste onklaar maken.

Het wordt a hell of a job, zoals De Chastelain zelf aangaf, maar de eerste voortekenen zijn niet ongunstig. De verklaring, woensdag, dat verreweg de belangrijkste terreurbeweging, het Ierse republikeinse leger Ira, van zins is een 'tussenpersoon' aan te stellen die met de commissie moet overleggen over ontwapening, is een enorme doorbraak. Immers, de allereerste erkenning van het Ira dat het in principe bereid is wapens in te leveren.

Uit de Ira-toenadering blijkt dat De Chastelain niet stil heeft gezeten tijdens Mitchells verwoede pogingen om het vastgelopen vredesoverleg weer op gang te brengen. Al meer dan een jaar heeft de 62-jarige gepensioneerde Canadees vanuit zijn saaie kantoor in een lommerrijke straat in Oost-Belfast zijn voelhorens uitgestoken richting republikeinse en loyalistische terreurgroepen en hun politieke spreekbuizen.

Alfred John Gardyne Drummond de Chastelain, in 1937 in Roemenië geboren uit Brits-Amerikaanse ouders, is een man van weinig woorden. Wellicht dat de achtergrond van zijn ouders daarmee van doen heeft. Zijn vader was tijdens de Tweede Wereldoorlog luitenant-kolonel in de Britse Special Operations Executive, een supercommando-eenheid die vooral achter vijandelijke linies opereerde. Zijn Amerikaanse moeder met Welsh bloed - afgestudeerd aan de Franse Sorbonne - diende bij de MI6-contraspionagedienst. Een cultuur van geslotenheid dus, die bleef toen ze na de oorlog naar Canada emigreerden.

Gesloten was hij zeker toen hij in 1993 onder vuur kwam te liggen als een van de bevelvoerende officieren over het Canadese contingent, dat in Somalië deelnam aan de onder Amerikaans toezicht staande VN-operatie 'Restore Hope'. Zijn paratroepen werden ervan beschuldigd enkele ongewapende Somaliërs in de rug te hebben geschoten, en een jongen te hebben doodgemarteld. De Chastelain hield de kiezen stijf op elkaar.

Hij was een sleutelfiguur in de commissie van 'drie wijzen' - samen met George Mitchell en de Finse premier Harri Holkeri - die de fundamenten legde voor het Noord-Ierse vredesakkoord van Goede Vrijdag vorig jaar. Maar bij de persconferenties liet hij het woord aan zijn Amerikaanse partner, en beantwoordde hij slechts technische vragen over het hoe en wat van ontwapening, en dan nog mondjesmaat.

De oud-topmilitair - hij was Canada's chef-staf en een van de bevelhebbers tijdens de Golfoorlog - én topdiplomaat De Chastelain - na zijn pensionering werd hij ambassadeur in de Verenigde Staten - kent volgens ingewijden de dynamiek van bewegingen als het Ira: ultrageheim, strakke discipline en met een dodelijke efficiëntie. En ook die kennis valt vast weer terug te voeren op zijn ouders' activiteiten en ervaringen: zwijgzaaamheid, geheimhouding als basis voor succes.

Slechts toen de protestantse Loyalist Volunteer Force, als eerste terreurgroep, en uit gebaar van goede wil, een arsenaaltje wapentuig kwam inleveren, wilde De Chastelain wel voor het voetlicht. Voor de tv-camera's keek hij toe hoe de geweren en staafbommen tot schroot werden gezaagd. Het paste bij de enige opdracht die hij voor zichzelf ziet weggelegd: 'pak ze de geweren af en vernietig die'.

Alleen pijnlijk voor hem dat een van de twee LVF-bekeerlingen, die zelfs met een keurig 'ontwapeningscertificaat' werden beloond, later met een geladen pistool op zak door de politie werd opgepakt. Die zit nu een celstraf uit van vierenhalf jaar.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden