Ontneem paus zijn soevereine status

Sinds 1929 is het Vaticaan een zelfstandige staat. Laat de EU daar een eind aan maken.

August-Hans den Boef docent-onderzoekerinstituut voor media en informatie en communicatie van de Hogeschool van Amsterdam

André Lascaris pleit in Trouw van 2 april voor het aftreden van de paus. Een sympathiek voorstel. Inderdaad, wanneer bijvoorbeeld een huidige premier in zijn verleden als minister van justitie zaken in de doofpot lijkt te hebben gestopt op de manier waarvan men Joseph Ratzinger op dit moment verdenkt, zou die ongetwijfeld aftreden. Dat geldt eveneens voor een president die zich als minister dusdanig zou hebben gedragen.

Maar Benedictus XVI is premier noch president. Hoewel? De paus is de soevereine vorst van Vaticaanstad sinds 1929. Toen sloot Pius IX met Benito Mussolini het Verdrag van Lateraan. Daarmee promoveerde het katholicisme meteen ook tot de Italiaanse staatsgodsdienst, een positie die pas in 1984 is afgeschaft. Met ingang van 1 januari 2009 overigens moeten Italiaanse wetten eerst uitdrukkelijk worden goedgekeurd om ook in Vaticaanstad geldigheid te krijgen. Terecht spreken Italianen in dezen van een ‘katholieke sharia’.

Dat Verdrag van Lateraan was een grote tegenvaller voor veel Nederlandse protestanten. Hadden zij niet vier jaar tevoren hun finest hour beleefd in de ‘Nacht van Kersten’, die leidde tot de val van het eerste kabinet-Colijn? De SGP-parlementariërs Kersten en Zandt dienden toen een amendement in op de begroting van Buitenlandse Zaken om de gelden voor het gezantschap bij de paus schrappen. De roomse ministers dreigden op te stappen, wat ook gebeurde toen alleen katholieken en anti-revolutionairen tegenstemden. Regeringspartij CHU stemde voor! Maar nu de paus een soeverein vorst was, kon dat wapenfeit staatsrechtelijk niet meer worden herhaald.

Omdat de Heilige Moederkerk geen erfopvolging kent – pausen mogen zich immers niet voortplanten – wordt haar hoogste functionaris gekozen. Daarin is de Kerkelijke Staat weliswaar moderner dan Nederland, maar het papale electoraat is aanmerkelijk kleiner dan gebruikelijk bij presidentsverkiezingen.

Op Barack Obama, Nicolas Sarkozy en Vladimir Putin kon iedere stemgerechtigde burger zijn stem uitbrengen. Duitse en Italiaanse burgers moeten die keuze overlaten aan de politici die zij in hun parlementen hebben gekozen. Hun presidenten hebben weinig in te brengen.

Dit in tegenstelling tot de paus, een alleenheerser die in een conclaaf door ruim honderd kardinalen wordt gekozen. Kardinalen die door zijn voorgangers zijn aangewezen. Niet door de katholieke parochianen, hun pastoors of bisschoppen. Daarbij vergeleken vormt China een democratisch paradijs.

Overheden van seculiere democratische rechtsstaten als Nederland dienen zich verre te houden van uitspraken over religieuze organisaties en hun vertegenwoordigers. Wanneer die de wet lijken te overtreden, worden ze uiteraard justitieel vervolgd. Wel kunnen politieke partijen en media zich kritisch uitspreken over de organisaties en hun vertegenwoordigers. Bijvoorbeeld pleiten voor het aftreden van de paus.

Toch kan de regering in Den Haag in Europees verband aandringen op het beëindigen van het Verdrag van Lateraan en het Vaticaan weer terug brengen naar de oude status. Een wijk van Rome, waarin een Duitse religieuze functionaris uiteraard zijn werk mag doen en een niet-EU-ingezetene een werkvergunning moet aanvragen. Zo’n maatregel kan een einde maken aan de rechtsongelijkheid tussen religieuze organisaties en hun vertegenwoordigers.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden